Ontdek Peru – Reisverhalen, reistips en inspiratie

Wie Paco voor het eerst ziet, kijkt meestal twee keer, want met zijn donkere huid, vrijwel haarloze lichaam en dat kleine plukje haar op zijn kop ziet hij er nu eenmaal anders uit dan de meeste honden die je in Nederland tegenkomt. Voor mij is hij inmiddels gewoon Paco, maar zijn verhaal begon in Peru, waar de Peruaanse naakthond al eeuwen onderdeel is van de geschiedenis en cultuur. Inmiddels woont hij met mij in Nederland en daarmee heeft niet alleen zijn baasje een behoorlijk grote verhuizing achter de rug, maar ook een hond die qua uiterlijk nog altijd onmiskenbaar bij Peru hoort.

In Peru ging ik bijna nooit zonder hoed naar buiten, niet omdat ik op een dag had besloten dat een hoed bij mij hoorde of omdat ik daarmee iets bijzonders wilde uitstralen, maar omdat het daar eigenlijk vanzelfsprekend was geworden. Ik had mooie hoeden voor wanneer ik gewoon de deur uitging, andere hoeden voor mijn wandelingen door de Andes en een aantal exemplaren die ik na aankoop zelf decoreerde, waardoor ze uiteindelijk helemaal van mij werden. Pas toen ik weer in Nederland was, verdween de hoed ongemerkt uit mijn dagelijkse leven en begon ik me af te vragen waarom iets wat in Peru zo normaal voelde hier ineens bijna een statement lijkt te zijn.

Wie door Zuid-Peru reist, legt niet alleen een enorme afstand af, maar maakt bijna ongemerkt ook een verticale reis die begint aan de Stille Oceaan en uiteindelijk tot boven de 5.000 meter kan voeren. Vanuit Lima gaat het via de droge kust en de woestijn rond Ica en Nasca langzaam richting Arequipa, waarna de Andes zich steeds nadrukkelijker met de reis gaan bemoeien en de weg via de Colca naar Puno en het Titicacameer klimt, om vervolgens weer af te dalen naar Cusco en nog verder naar Machu Picchu. Wie daarna vanuit Cusco naar Rainbow Mountain vertrekt, gaat opnieuw spectaculair omhoog. Juist die verschillen maken Zuid-Peru zo bijzonder, want binnen één reis veranderen niet alleen de steden en landschappen, maar ook de lucht, temperatuur, begroeiing en uiteindelijk de manier waarop je lichaam op de omgeving reageert.

Een groepsreis van drie weken door Zuid-Peru ziet er op papier altijd keurig uit. Hotels zijn geregeld, vervoer staat klaar, excursies zijn geboekt en iedere ochtend weet iedereen waar de reis die dag naartoe gaat. Alleen heeft Peru de prettige eigenschap zich niet altijd iets van zo’n programma aan te trekken, en mensen trouwens evenmin. Toen ik als reisleider met 21 Nederlandse gasten door het zuiden van Peru trok, ontdekte ik dan ook vrij snel dat mijn belangrijkste taak niet was vertellen hoe laat de bus vertrok, maar zorgen dat diezelfde reis bleef doorgaan wanneer er iets gebeurde wat helemaal nergens in het programma stond.

Wie op een paar honderd meter van de Chili-rivier in Arequipa woont, zou je zonder problemen een kenner van die rivier kunnen noemen, zolang je er maar niet bij vertelt dat mijn kennis zich voornamelijk beperkte tot kijken vanaf de kant. Water en ik hebben namelijk nooit een bijzonder succesvolle relatie gehad en ik zag weinig reden om daar verandering in te brengen, totdat ik drie weken lang 21 Nederlandse gasten door Zuid-Peru begeleidde en mij door diezelfde groep liet overtuigen dat raften op de Chili-rivier een uitstekend idee was. Achteraf hadden ze gelijk, maar dat wist ik op het moment dat ik met een helm op mijn hoofd, een zwemvest om mijn lijf en een peddel in mijn handen naar het water keek natuurlijk nog niet.

Wie Peru alleen kent van Machu Picchu, lama’s, kleurrijke markten en besneeuwde bergtoppen, kent eigenlijk maar een klein deel van het land, want wie van de Stille Oceaan naar het oosten reist, ziet Peru binnen een paar honderd kilometer veranderen van een droge kustwoestijn in het hooggebergte van de Andes en uiteindelijk in het tropische groen van de Amazone. Reis je vervolgens van het uiterste noorden naar het diepe zuiden, dan verandert niet alleen het landschap opnieuw, maar ook het klimaat, het eten, de cultuur en het dagelijkse leven. Na meer dan tien jaar reizen door Peru en bijna vijf jaar wonen en werken in het land is juist die enorme afwisseling iets wat mij nog altijd blijft verbazen.

Wie aan een reis door Peru denkt, komt al snel uit bij dezelfde namen: Machu Picchu, Cusco, het Titicacameer, de Colca Canyon en natuurlijk Arequipa. Terecht, want het zijn stuk voor stuk bijzondere bestemmingen. Maar na vijf jaar wonen en reizen in Peru weet ik ook dat het land pas echt interessant wordt wanneer je af en toe van die bekende route afwijkt. Precies daarom schreef ik Voorbij de Vulkanen: geen standaard reisgids vol lijstjes met bezienswaardigheden, maar een boek over Zuid-Peru zoals ik het zelf heb leren kennen.

Een boek over Peru schrijven leek mij aanvankelijk vooral een kwestie van verhalen verzamelen, foto’s uitzoeken en uiteindelijk op ‘drukken’ klikken. Inmiddels weet ik beter. Na vijf jaar wonen in Arequipa, honderden pagina’s tekst, duizenden foto’s, 33 misdrukken en vier proefdrukken ligt Verder dan de Vulkanen eindelijk bij lezers op tafel. En alsof één boek nog niet genoeg was, ligt inmiddels ook mijn tweede boek over Zuid-Peru, Voorbij de Vulkanen, bij de drukker. Hoe dat zo gekomen is? Waarschijnlijk omdat vijf jaar Peru zich simpelweg niet in één boek laat stoppen.

Wie Arequipa zegt, denkt meestal aan de Witte Stad, de vulkanen en de Colca Canyon. Begrijpelijk, want daar komen de meeste reizigers uiteindelijk terecht. Veel verder naar het westen ligt echter een beschermd landschap van bijna een half miljoen hectare, met een van de diepste canyons ter wereld, watervallen, warmwaterbronnen, besneeuwde bergtoppen, eeuwenoude landbouwterrassen en dorpen waar het toerisme een heel andere schaal heeft. De Reserva Paisajística Subcuenca del Cotahuasi ontving in 2024 volgens de officiële registratie slechts 400 buitenlandse toeristen. Vierhonderd. In een heel jaar.

Er zijn plekken waarvan je vooraf denkt te weten wat je gaat zien. Het Titicacameer was er voor mij zo één. Natuurlijk wist ik dat het groot was, dat het hoog in de Andes lag en dat Peru en Bolivia het water delen, maar cijfers vertellen weinig wanneer je ergens boven de oever staat en probeert te bevatten hoeveel water er voor je ligt. Bergen verdwijnen in de verte onder enorme wolkenpartijen en tussen jou en de horizon ligt zoveel blauw dat het woord ‘meer’ ineens wat klein begint te klinken.

Puno wordt vaak in één adem genoemd met het Titicacameer, waardoor de stad zelf gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnt. Toch is Puno een bijzondere stad om een dag voor uit te trekken, met een historisch centrum op ruim 3.800 meter hoogte, een indrukwekkende kathedraal, straten die tegen de heuvels omhooglopen en een cultuur waarin Aymara- en Quechua-invloeden nog overal aanwezig zijn. Vanaf het meer zie je bovendien pas goed hoe bijzonder Puno eigenlijk ligt.

Peru heeft steden waar je zonder plan een middag kunt rondlopen en vanzelf ergens blijft hangen, maar Juliaca hoorde daar voor mij nooit bij. Tijdens mijn reizen door het zuiden kwam ik er regelmatig doorheen, meestal onderweg tussen Puno en Cusco of vanwege het vliegveld, en mijn advies aan reizigers was eigenlijk altijd eenvoudig: gebruik Juliaca waarvoor je er moet zijn en reis daarna verder. De stad is druk, chaotisch en op veel plaatsen rauw, terwijl veiligheid er al jaren een serieus probleem is.

De rit van Puno naar Cusco is lang, maar onderweg is genoeg te zien om je geen moment te vervelen. Tenminste, zolang je rijdt. Tijdens een van mijn ritten besloot Peru ergens onderweg dat onze rijrichting voorlopig even niet bestond. Wegwerkzaamheden op een tweebaansweg betekenden dat één kant volledig werd afgesloten en wij anderhalf uur mochten wachten. Toen we uiteindelijk weer mochten rijden, bleek de complete aanleiding voor die lange pauze nog geen honderd meter weg te zijn.

Wie vanuit Arequipa richting Chivay en de Colca Canyon rijdt, komt vrijwel vanzelf langs Patahuasi. Bussen, taxibusjes en auto's stoppen hier voor een korte pauze, een warme thee, iets te eten of gewoon om even de benen te strekken voordat de weg verder omhooggaat. De restaurants en winkeltjes trekken vanzelf de aandacht, net als de lama's die buiten klaarstaan voor de nodige foto's, terwijl achter al die bedrijvigheid een bijzonder vulkanisch landschap ligt waar ik zelf altijd graag naar keek.

Wie vanuit Arequipa naar de Colca Canyon rijdt, neemt normaal gesproken de bekende route richting Chivay, maar tijdens mijn jaren in Peru koos ik ook weleens voor een weg die er op Google Maps nét interessant genoeg uitzag om mijn nieuwsgierigheid te winnen. Zo belandde ik op een route via de S1 en de 34E, waar de blauwe lijn op mijn scherm keurig richting Colca bleef wijzen, terwijl de werkelijkheid onderweg steeds minder op een gewone weg begon te lijken.

Wanneer je door de dorpen van de Colca-vallei loopt, hoef je soms helemaal geen museum binnen te gaan om iets over de geschiedenis en cultuur van de streek te leren, want een deel daarvan loopt gewoon voor je over straat. Tijdens mijn vele bezoeken aan de Colca zag ik regelmatig vrouwen in prachtig geborduurde traditionele kleding, soms op weg naar een feest of bijeenkomst, maar net zo goed tijdens een gewone dag waarop er voor hen waarschijnlijk helemaal niets bijzonders aan de hand was. Voor mij bleef het iedere keer een prachtig gezicht, juist omdat die kleding niet alleen kleurrijk en bijzonder is, maar ook iets vertelt over identiteit, afkomst en tradities die hier al generaties lang worden doorgegeven.

Wie door de hoge Andes van Peru reist, verwacht vooral droge vlaktes, kale bergen, rotsen en eindeloze stukken landschap waarin nauwelijks iets lijkt te groeien, en juist daarom vallen de felgroene plekken die je soms midden in dat ruige landschap tegenkomt zo enorm op. Ik liep en reed er tijdens mijn jaren in Peru regelmatig langs zonder me aanvankelijk te realiseren hoe belangrijk deze natte gebieden eigenlijk zijn, want wat op het eerste gezicht niet veel meer lijkt dan een drassig groen stuk land met wat plassen water, kan onderdeel zijn van een ecosysteem dat een belangrijke rol speelt in de waterhuishouding van de Andes: de bofedales.

Er zijn foto's die je maakt omdat je ergens speciaal naartoe bent gereisd en er zijn foto's die ontstaan omdat je toevallig op het juiste moment omhoog kijkt. Deze behoort voor mij tot die tweede categorie. Op de voorgrond een eenvoudige constructie van hout en riet, een Peruaanse vlag die boven het dak uitsteekt en daarachter een enorme besneeuwde berg die bijna onwerkelijk boven alles lijkt uit te komen. Geen zorgvuldig uitgekozen uitzichtpunt en geen plek waar iedereen in de rij staat voor dezelfde foto, maar gewoon Peru zoals ik het zo vaak zag: eenvoudig en indrukwekkend tegelijk.