Wanneer je door de dorpen van de Colca-vallei loopt, hoef je soms helemaal geen museum binnen te gaan om iets over de geschiedenis en cultuur van de streek te leren, want een deel daarvan loopt gewoon voor je over straat. Tijdens mijn vele bezoeken aan de Colca zag ik regelmatig vrouwen in prachtig geborduurde traditionele kleding, soms op weg naar een feest of bijeenkomst, maar net zo goed tijdens een gewone dag waarop er voor hen waarschijnlijk helemaal niets bijzonders aan de hand was. Voor mij bleef het iedere keer een prachtig gezicht, juist omdat die kleding niet alleen kleurrijk en bijzonder is, maar ook iets vertelt over identiteit, afkomst en tradities die hier al generaties lang worden doorgegeven.
📍 Locatie: Colca-vallei | Arequipa | Peru
📖 Leestijd: 7 minuten
🏷️ Categorie: Colca | Cultuur | Verhalen uit Peru
Geen klederdracht voor de toeristen
Wanneer je Peru voor het eerst bezoekt, is het gemakkelijk om traditionele kleding vooral te bekijken als iets kleurrijks dat mooi staat op een foto, zeker op plaatsen waar veel toeristen komen en waar je natuurlijk ook mensen tegenkomt die bewust traditionele kleding dragen omdat bezoekers dat graag willen zien.
Maar in de Colca-vallei ligt het verhaal veel dieper.
De kleding die je hier ziet, hoort bij de culturele identiteit van de streek en is nauw verbonden met de Collagua en Cabana, twee bevolkingsgroepen die al eeuwenlang in de vallei leven. Volgens het Peruaanse Ministerie van Cultuur zijn juist de kleding, borduurtechnieken en motieven belangrijke uitingen van die identiteit, waarbij verschillen in onder andere de hoofddeksels traditioneel zelfs zichtbaar maken tot welke gemeenschap iemand behoort.
Wanneer je dat eenmaal weet, kijk je ineens heel anders naar een foto als deze.
Je ziet niet meer alleen twee vrouwen in mooie kleding.
Je ziet een stukje Colca.
Duizenden steken met een betekenis
Wat me altijd opviel aan de kleding uit deze streek was de enorme hoeveelheid detail, want vrijwel ieder deel lijkt wel versierd te zijn en vooral de rokken, blouses, vesten en hoofddeksels kunnen volledig bedekt zijn met kleurrijk borduurwerk.
En dat borduurwerk is niet zomaar decoratie.
In de patronen worden onder andere planten, dieren en elementen uit de natuur en kosmos verwerkt, waarbij het Peruaanse Ministerie van Cultuur bijvoorbeeld verwijst naar afbeeldingen van flora en fauna, maar ook naar de zon en sterren. De kennis en technieken achter het borduurwerk in de Colca-vallei werden in 2018 zelfs officieel uitgeroepen tot Cultureel Erfgoed van de Peruaanse Natie, vanwege hun historische, artistieke en symbolische betekenis voor de Collagua- en Cabana-culturen.
Dat vind ik misschien wel het mooiste eraan.
Wat wij vanaf een paar meter afstand vooral zien als een prachtige verzameling kleuren en patronen, kan voor iemand uit de streek veel meer betekenen.
Aan een hoed kon je al iets herkennen
Een van de interessantste verschillen tussen de traditionele kleding van de Cabana en Collagua zit volgens het Peruaanse Ministerie van Cultuur in het hoofddeksel.
Bij de traditionele vrouwelijke Cabana-kleding hoort een hoed van geperst vilt die rijkelijk wordt geborduurd, terwijl de traditionele Collagua-hoed van stro wordt gemaakt, wit wordt geschilderd en wordt versierd met banden en rozetten van kant.
Voor iemand die de streek niet kent, is het misschien gewoon een mooie hoed.
Voor iemand uit de Colca kan er veel meer achter zitten.
Dat soort details vond ik tijdens mijn jaren in Peru steeds interessanter, want hoe langer ik er woonde, hoe meer ik ontdekte dat dingen die ik in eerste instantie alleen mooi of bijzonder vond vaak een geschiedenis hadden die ik helemaal niet kende.
En precies dat maakt reizen voor mij interessant.
Niet alleen kijken.
Maar uiteindelijk ook proberen te begrijpen waar je eigenlijk naar kijkt.
De kleding veranderde mijn beeld van Peru
Voordat ik in Peru woonde, had ik natuurlijk net als iedereen bepaalde beelden van het land in mijn hoofd, en traditionele Andes-kleding hoorde daar waarschijnlijk ook bij. Mooie rokken, kleurrijke stoffen, hoeden, lama's, bergen; het bekende beeld dat je op reiswebsites en in reisgidsen voortdurend tegenkomt.
Wanneer je er eenmaal woont, verdwijnt dat toeristische beeld langzaam naar de achtergrond en zie je vooral mensen die gewoon hun dagelijkse leven leiden.
Dat vond ik belangrijk.
De vrouwen op deze foto waren voor mij geen onderdeel van een voorstelling en ik maakte de foto ook niet omdat ik wilde laten zien hoe 'exotisch' Peru was. Ik vond het simpelweg een mooi moment, juist omdat het beeld zo vanzelfsprekend leek: twee vrouwen die samen ergens staan, gekleed op een manier die onmiddellijk bij deze streek hoort.
Geen podium.
Geen show.
Gewoon een moment uit het dagelijks leven.
De Colca is veel meer dan een canyon
Veel reizigers komen naar deze streek vanwege de Colca Canyon, de condors en de enorme landschappen, en eerlijk gezegd begrijp ik dat volledig, want ook voor mij bleef de Colca een van de mooiste gebieden van Zuid-Peru.
Maar wie alleen naar de canyon rijdt, bij Cruz del Cóndor stopt, een paar foto's maakt en daarna weer vertrekt, mist naar mijn idee een belangrijk deel van wat deze streek zo bijzonder maakt.
Dorpen als Chivay, Yanque, Maca, Cabanaconde en Coporaque hebben allemaal hun eigen karakter, en juist wanneer je wat langer blijft, zie je dat de Colca niet alleen een indrukwekkend landschap is, maar vooral ook een gebied waar landbouw, feesten, muziek, kleding en oude tradities nog sterk met elkaar verweven zijn.
Het Peruaanse Ministerie van Cultuur beschrijft de Colca-vallei als het leefgebied van zowel de Cabana als de Collagua, waarbij hun culturele identiteit onder andere zichtbaar blijft in muziek, dans en de karakteristieke geborduurde kleding.
Dat is voor mij de Colca die minstens zo interessant is als de canyon zelf.
En dan is er de Wititi
Wie over de traditionele kleding van de Colca schrijft, komt bijna vanzelf uit bij de Wititi, een traditionele dans uit de vallei die in 2015 door UNESCO werd opgenomen op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. De dans wordt vooral uitgevoerd tijdens religieuze festiviteiten in het regenseizoen en heeft onder andere te maken met hofmakerij, het begin van het agrarische seizoen en de culturele identiteit van de gemeenschappen in de vallei.
Ook de kleding speelt daarin een opvallende rol.
De vrouwen dragen rijk geborduurde kleding en karakteristieke hoeden, terwijl de mannen tijdens de Wititi onder andere twee vrouwenrokken over elkaar dragen, gecombineerd met een overhemd, slinger en hoofddeksel. Over het ontstaan daarvan bestaan verschillende verhalen; volgens de overlevering zouden mannen zich ooit zo hebben gekleed om ongezien dichter bij jonge vrouwen te kunnen komen, terwijl een andere versie spreekt over een militaire tactiek waarbij mannen hun tegenstanders probeerden te misleiden.
Welke versie je ook het mooiste vindt, het zegt vooral iets over hoe kleding, verhalen, dans en identiteit in de Colca met elkaar verbonden zijn.
Tradities die niet stilstaan
Soms wordt over tradities gesproken alsof ze ergens in het verleden zijn ontstaan en daarna nooit meer veranderen, maar zo werkt cultuur natuurlijk niet.
Ook het borduurwerk uit de Colca ontwikkelt zich verder, terwijl de traditionele technieken en herkenbare kenmerken behouden blijven. Het regionale bestuur van Arequipa ondersteunt bijvoorbeeld nog steeds organisaties van ambachtslieden uit de Collagua- en Cabana-gemeenschappen bij de productie van textiel en borduurwerk, juist om deze tradities economisch én cultureel levend te houden.
En misschien is dat wel belangrijker dan iets alleen maar bewaren.
Een traditie blijft uiteindelijk niet bestaan omdat ze ergens achter glas in een museum ligt, maar omdat mensen haar blijven gebruiken, maken, dragen en doorgeven.
Een foto waar ik nu anders naar kijk
Toen ik deze foto maakte, wist ik natuurlijk al dat de kleding bijzonder was, maar ik stond waarschijnlijk niet stil bij iedere steek, ieder patroon en alle geschiedenis die erin verborgen zat.
Ik zag vooral twee vrouwen.
Ik zag de kleuren.
Ik zag Peru.
Nu ik jaren later opnieuw naar dezelfde foto kijk, zie ik veel meer, omdat ik inmiddels weet dat juist die kleding iets vertelt over de verschillende gemeenschappen van de Colca, over vakmanschap dat van generatie op generatie wordt doorgegeven en over een streek waar identiteit nog op een heel zichtbare manier onderdeel is van het dagelijkse leven.
Dat is ook waarom ik dit soort foto's steeds waardevoller ben gaan vinden.
De grootste herinneringen aan Peru zitten voor mij namelijk lang niet altijd in de grootste bezienswaardigheden.
Soms staan ze gewoon ergens op een plein met elkaar te praten.
En moet je vooral goed genoeg kijken om te beseffen hoeveel verhaal er eigenlijk voor je staat.
