Een berichtje uit Arequipa, twee blaadjes ruitjespapier en een recept dat met de hand is geschreven. Meer was er eigenlijk niet nodig om me weer even terug te brengen naar Peru. Mari, die ik ken uit mijn jaren in Arequipa, stuurde me haar recept voor Chicharrón de Chancho, een traditioneel Peruaans gerecht met krokant gebakken varkensvlees. En omdat ik graag kook en nog altijd contact onderhoud met mensen die ik in Peru heb leren kennen, vond ik het een mooi idee om haar recept hier te delen. Precies zoals ze het heeft bedoeld, met twee verschillende bereidingswijzen en een paar praktische aanwijzingen die je niet altijd in een kookboek tegenkomt.

Wat kost een vakantie naar Peru eigenlijk? Het is een vraag waarop ik onmogelijk één bedrag kan noemen, want het maakt nogal wat uit of je alleen reist, met twee personen op pad gaat, in luxe hotels overnacht of liever zelf een eenvoudig verblijf zoekt. Ook de manier waarop je door Peru reist, speelt een grote rol. Neem je binnenlandse vluchten, comfortabele bussen, een huurauto of laat je alles organiseren? Tijdens mijn jaren in Peru heb ik de prijzen behoorlijk zien veranderen, maar ik heb ook geleerd dat je met een beetje voorbereiding veel geld kunt besparen. Met ongeveer vijftig euro per persoon per dag kom je in Peru nog altijd een heel eind. Je moet alleen bereid zijn om verder te kijken dan je neus lang is.

Wie voor het eerst naar Arequipa reist, krijgt meestal hetzelfde lijstje voorgeschoteld: de Plaza de Armas, het klooster Santa Catalina, het uitzichtpunt van Yanahuara en natuurlijk een restaurant dat volgens de zoveelste reiswebsite absoluut niet mag ontbreken. Allemaal prima, maar na jarenlang in deze stad te hebben gewoond, zou ik Arequipa toch op een andere manier willen laten zien. Trek je wandelschoenen aan, neem twee dagen de tijd en ontdek vooral zelf welke straatjes, pleinen en uitzichten je het mooiste vindt, want juist wanneer je niet voortdurend bezig bent met het afvinken van bezienswaardigheden, merk je hoe bijzonder deze stad eigenlijk is. En mocht je drie dagen hebben, dan zou ik die derde dag zeker gebruiken om verder te kijken dan het historische centrum, want achter de mooie gevels en bekende uitzichtpunten ligt een heel andere wereld, met de vulkanen altijd ergens op de achtergrond.

Wie een reis naar Peru plant, kijkt meestal naar de bekende hoogtepunten: Machu Picchu, de Colca Canyon, het Titicacameer, de woestijn bij Nazca en natuurlijk de indrukwekkende berglandschappen van de Andes. Maar er is iets waar je bij het plannen van zo'n reis serieus rekening mee moet houden, en dat is het regenseizoen. Na jarenlang in Zuid-Peru te hebben gewoond en heel wat kilometers door het land te hebben afgelegd, heb ik ervaren dat de regenperiode van het ene op het andere jaar totaal verschillend kan verlopen. Soms valt er nauwelijks meer dan wat motregen, terwijl een volgend jaar wegen verdwijnen onder modder en stenen, bergpassen worden afgesloten en een geplande autorit ineens een heel andere onderneming wordt. Mijn persoonlijke voorkeur is daarom om buiten het regenseizoen naar Peru te reizen, maar daarbij moet ik meteen iets belangrijks vertellen: het maakt nogal wat uit of je naar het noorden, het zuiden, de kust of de bergen gaat.

Een auto huren in Peru hoeft helemaal niet zo duur te zijn, en wie graag zijn eigen route bepaalt, ontdekt al snel hoeveel vrijheid een huurauto kan bieden, zeker wanneer je de bekende toeristische routes wilt verlaten en onderweg wilt stoppen waar je zelf zin in hebt. Maar autorijden in Peru is wel iets anders dan in Nederland, want tussen de Panamericana, de drukke straten van Arequipa en de bochtige bergwegen van de Andes kom je situaties tegen die je thuis nauwelijks kunt bedenken. Van tankstations waar je gewoon in de auto blijft zitten tot verkeersdrempels die je pas ziet wanneer je er bijna bovenop rijdt, en van parkeerplaatsen waar je auto voor een paar soles wordt bewaakt tot bergwegen waarop een beetje extra motorvermogen bepaald geen overbodige luxe is. Na jarenlang zelf door Peru te hebben gereden, heb ik behoorlijk wat ervaring opgedaan, en sommige lessen leer je nu eenmaal pas wanneer je met je auto ergens staat waar je eigenlijk helemaal niet had willen staan.

Wie aan de archeologie van Peru denkt, denkt meestal aan Machu Picchu, aan indrukwekkende stenen muren, eeuwenoude terrassen en een beschaving die erin slaagde een groot deel van de Andes te beheersen. Maar de geschiedenis van Peru begon duizenden jaren eerder, toen andere volkeren al steden bouwden, water door de woestijn leidden en hun verhalen achterlieten in steen. Van de oudste beschavingen bij Caral tot de rotstekeningen van Toro Muerto, niet ver van Arequipa, ligt er een geschiedenis verborgen die minstens zo bijzonder is als die van de Inca's. En wie denkt dat archeologen inmiddels alles hebben gevonden, zou zich nog weleens behoorlijk kunnen vergissen.

Wat begon met jarenlang schrijven over Peru, heeft inmiddels geleid tot twee verschenen boeken, een derde dat op de laatste goedkeuring wacht, een website vol verhalen en plannen voor een handgemaakt boekenfoedraal. Ondertussen liggen de eerste honderd boekenleggers al klaar en probeer ik ook nog een nieuwe richting te vinden in Nederland. Hoeveel je met een beperkt budget en een flinke dosis eigenwijsheid voor elkaar kunt krijgen, blijft me verbazen. Al zou het soms prettig zijn wanneer de drukker net zo snel werkte als mijn hoofd.

Vanuit Arequipa naar Chili rijden voor één stempel in mijn paspoort leek mij destijds een prima plan. Het was coronatijd, mijn Spaans stelde nog weinig voor en aan de grens sprak niemand Engels, maar hoeveel kon er nu eigenlijk misgaan als er maar één weg naar Chili liep? Achteraf kan ik die vraag beantwoorden: behoorlijk veel. Zeker wanneer je, zoals ik, per se met je eigen auto wilt gaan terwijl er vanuit Tacna een bus rijdt waarvan de chauffeur precies weet hoe alles aan de grens geregeld moet worden.

Vanuit Puno ligt Bolivia zo dichtbij dat een bezoek aan een ander land soms nauwelijks als een buitenlandse reis voelt. Toeristen reizen via het Titicacameer richting Copacabana en La Paz, terwijl inwoners de grens oversteken voor handel, familie, boodschappen of simpelweg omdat hun Peruaanse soles in Bolivia meer waard kunnen zijn. Zelf dacht ik ooit ook dat ik wel even de grens over kon. Dat liep iets anders.

Drie weken Peru klinkt als een behoorlijke vakantie, totdat je begint op te schrijven wat je allemaal wilt zien. Voor je het weet heb je voor drie weken vakantie vijf weken Peru gepland. Hoe maak je daar een reis van die bij jou past?

De meeste reizigers geven Arequipa twee of drie dagen, bezoeken het Santa Catalina-klooster, lopen over de Plaza de Armas en vertrekken daarna richting de Colca Canyon. Daar is natuurlijk niets mis mee, want het zijn niet voor niets de bekendste plekken van de stad, maar daarmee heb je vooral het Arequipa gezien dat in vrijwel iedere reisgids staat. Het leukste begint voor mij juist wanneer je zo'n lijstje even vergeet en zelf gaat kijken wat er achter die bekende plekken ligt.

Mijn eerste serieuze idee voor een boek had helemaal niets met Peru te maken. Het ging over koken, recepten uit verschillende delen van de wereld en vooral over de gedachte dat er in bijna ieder land wel een oma rondloopt die één gerecht zo goed kan maken dat de rest van de familie er eigenlijk vanaf moet blijven.

Ergens midden in de Andes, op ruim 4.000 meter hoogte, met een rugzak op je schouders en een koude wind die dwars door je jas lijkt te waaien, kun je jezelf ineens een heel redelijke vraag stellen: waarom zou een normaal mens hier in hemelsnaam vrijwillig naartoe willen? Er is geen restaurant, geen terras, geen warme douche en waarschijnlijk ook niemand die je komt ophalen wanneer je besluit dat je er genoeg van hebt. Ondertussen zitten er in Nederland mensen comfortabel op de bank, met de verwarming aan en een glas wijn binnen handbereik, die zich vermoedelijk precies hetzelfde afvragen. En toch is er iets aan die verlaten bergpaden, de enorme stilte en het onbekende achter de volgende berg waardoor ik er steeds opnieuw naartoe wil.

Wie voor het eerst naar Peru reist, heeft meestal al een aardig beeld van wat hem te wachten staat: Machu Picchu, kleurrijke markten, lama's, besneeuwde bergtoppen en misschien een condor die op het juiste moment boven de Colca Canyon verschijnt. Natuurlijk zijn die dingen er allemaal, maar wie denkt daarmee Peru te hebben gezien, komt bedrogen uit, want tussen de Stille Oceaan en het Amazonegebied ligt een enorm land met zulke grote verschillen in landschap, klimaat, cultuur en dagelijks leven dat je er gemakkelijk maanden kunt rondreizen zonder ook maar in de buurt te komen van alles wat het te bieden heeft. Na meer dan tien jaar reizen en bijna vijf jaar wonen en werken in Arequipa heb ik inmiddels behoorlijk wat van Peru gezien, maar mijn lijstje met plekken waar ik nog naartoe wil, wordt eigenlijk alleen maar langer.

Ik ben eigenwijs. Dat weet ik zelf ook wel. Sterker nog, ik heb er nooit bijzonder veel moeite mee gehad. Als Google Maps zegt dat ik rechtsaf moet, heb ik de neiging om links te gaan. Niet omdat ik denk dat ik het beter weet. Meestal heb ik werkelijk geen idee waar ik ben. Maar juist daarom wil ik weten wat er aan de andere kant ligt.

Van eeuwenoude hoofddeksels tot de kleurrijke hoeden van Peru

Wie aan de oude geschiedenis van Peru denkt, denkt bijna automatisch aan de Inca’s. Aan Cusco, Machu Picchu, stenen muren en het enorme wegennet door de Andes. Toch vormden de Inca’s slechts het laatste grote hoofdstuk vóór de komst van de Spanjaarden. Lang voordat hun rijk ontstond, leefden in Zuid-Peru al jagers, boeren, kunstenaars, ingenieurs, krijgers en machtige regionale volkeren. Zij legden wegen aan, maakten landbouw mogelijk in de woestijn, bouwden steden en ontwikkelden religies waarvan later veel door de Inca’s werd overgenomen.

Wie door Zuid-Peru reist, komt ze overal tegen: een centraal plein met bankjes, een fontein, enkele overheidsgebouwen en bijna altijd een kerk op een prominente plek. Op wegwijzers en plattegronden staat meestal dezelfde naam: Plaza de Armas. Maar waarom heet een plein eigenlijk ‘plein van de wapens’? Waarom staat de kerk vrijwel altijd aan dat plein? En bestaat er een verband tussen al die verschillende kerken?