We leven in een tijd waarin computers, printers en smartphones vanzelfsprekend lijken. Toch kun je in het historische centrum van Arequipa nog iets tegenkomen wat in Europa vrijwel verdwenen is: een man die op een bankje zit met een ouderwetse typemachine. Geen laptop, geen printer en geen ingewikkelde apparatuur. Voor een paar soles typt hij een document dat je nodig hebt. Het klinkt als een tafereel uit het verleden, maar het hoort nog altijd bij het dagelijks leven in Peru. En achter die eenvoudige typemachine schuilt een verhaal over ondernemerschap, bureaucratie en vooral de noodzaak om je eigen inkomen te verdienen.
📍 Locatie: Plaza de Armas, Arequipa – Zuid-Peru
📖 Leestijd: circa 8 minuten
🏷️ Categorie: Dagelijks leven, cultuur & tradities
Een bezoek aan het gemeentehuis
Tijdens mijn jaren in Arequipa moest ik een keer naar het gemeentehuis aan het Plaza de Armas. Waarvoor precies weet ik niet meer. We hadden een document nodig, iets officieels dat getypt moest worden. Misschien een verklaring, een verzoek of een ander administratief papiertje.
Het bijzondere is dat ik inmiddels volledig vergeten ben waarvoor we daar waren, maar wat er vervolgens gebeurde, herinner ik me nog uitstekend.
We hadden een getypt document nodig en de oplossing bleek verrassend eenvoudig. Buiten zat een oudere man op een bankje, met voor zich een ouderwetse typemachine.
Zo'n echte, mechanische typemachine. Met toetsen die je stevig moet indrukken, metalen letterarmen die tegen het papier slaan en een inktlint dat de letters zichtbaar maakt.
Geen computer, geen beeldscherm en geen printer.
We vertelden wat we nodig hadden, de man begon te typen en voor een paar soles kregen we het gewenste papiertje.
Meer was het niet. Ik weet nog dat ik het ongelooflijk vond. Niet omdat ik nooit eerder een typemachine had gezien, maar omdat iemand er in deze tijd nog gewoon zijn brood mee verdiende.
En het opmerkelijkste is misschien wel dat deze manier van werken ook in 2026 nog in Arequipa voorkomt.
Een kantoor op een bankje
Wat mij aan dit soort situaties fascineert, is hoe weinig iemand nodig heeft om een onderneming te beginnen.
Een typemachine, papier, een inktlint, een geschikte plek en de kennis om documenten op te stellen. Dat is in principe voldoende.
Geen winkelpand met hoge huur, geen dure kantoorinrichting en geen personeel. Het kantoor bestaat uit een bankje en een apparaat dat waarschijnlijk al heel wat jaren meegaat.
Natuurlijk is het werk minder eenvoudig dan het lijkt. Een fout op een computer verbeter je met een paar toetsen. Op een mechanische typemachine moet je veel nauwkeuriger werken. Je moet weten hoe je de tekst indeelt, waar de marges komen en hoeveel ruimte je op het papier hebt.
Wie ooit op zo'n machine heeft getypt, herinnert zich waarschijnlijk ook het geluid. Het ritmische tikken van de toetsen, het verschuiven van de wagen en het belletje dat aangeeft dat het einde van de regel nadert.
Voor veel Europeanen is dat inmiddels nostalgie. Voor deze man is het zijn werk. En dat maakt het verschil.
De openbare schrijvers van Latijns-Amerika
Het beroep van openbare schrijver bestaat al veel langer dan de computer. In verschillende Latijns-Amerikaanse landen waren er mensen die tegen betaling brieven, verzoekschriften, verklaringen en andere documenten opstelden voor wie dat zelf niet kon of wilde doen.
In het Spaans worden zij onder andere escribientes públicos of mecanógrafos genoemd. De precieze benaming verschilt per land en plaats.
Oorspronkelijk ging het vaak om mensen die anderen hielpen met lezen en schrijven. Niet iedereen had onderwijs gevolgd en officiële documenten moesten nu eenmaal worden opgesteld.
Later werd de typemachine een belangrijk hulpmiddel. Daarmee konden teksten netjes, leesbaar en in een vaste vorm worden geproduceerd.
Rond overheidsgebouwen, rechtbanken en andere administratieve instellingen ontstonden plekken waar zulke dienstverleners hun werk aanboden.
Dat was praktisch. Wie een document nodig had, hoefde niet eerst naar huis om iets op te stellen. Je kon ter plaatse iemand vinden die wist hoe het moest.
Met de komst van computers en printers veranderde dit beroep ingrijpend. Sommige schrijvers stapten over op digitale apparatuur, anderen verdwenen uit het straatbeeld.
Maar niet allemaal. En juist daarom is zo'n man met een typemachine op het Plaza de Armas van Arequipa zo bijzonder.
Waarom bestaat dit beroep nog?
Vanuit Nederland is het gemakkelijk om je af te vragen waarom iemand in 2026 nog een mechanische typemachine gebruikt.
Een computer is toch veel handiger? Een printer werkt sneller en een document kun je tegenwoordig zelfs op je telefoon maken.
Maar die redenering gaat ervan uit dat iedereen toegang heeft tot dezelfde middelen.
Dat is niet zo. Niet iedereen beschikt over een computer, printer of internetverbinding. Ook digitale vaardigheden zijn niet vanzelfsprekend. Bovendien kan het lastig zijn om te weten hoe je een officieel verzoek of een verklaring correct moet formuleren.
Voor iemand die maar één keer een document nodig heeft, kan het veel eenvoudiger zijn om een paar soles te betalen aan iemand die precies weet wat er moet gebeuren.
Je hoeft zelf niets aan te schaffen, geen programma te leren gebruiken en niet op zoek naar een printer.
Je vertelt wat je nodig hebt en krijgt een getypt document mee.
Dat een oude typemachine nog wordt gebruikt, betekent overigens niet dat zo'n apparaat bij iedere moderne overheidsprocedure volstaat. Veel administratieve processen in Peru zijn inmiddels gedigitaliseerd. Maar zolang er vraag bestaat naar eenvoudige schriftelijke documenten, kan ook een traditionele dienstverlener zijn plaats behouden.
De klant koopt uiteindelijk geen techniek. Hij betaalt voor een oplossing.
Een printer die goedkoper is dan de inkt
Wat ik zelf een merkwaardige tegenstelling vind, is hoe we in Europa met apparatuur omgaan.
Een printer kopen is soms nauwelijks duurder dan een nieuwe set originele inktcartridges voor het apparaat dat je al hebt. Werkt iets niet meer goed, dan is vervangen vaak aantrekkelijker dan repareren.
We leven in een wereld waarin apparaten steeds goedkoper lijken te worden, terwijl de kosten om ze te blijven gebruiken behoorlijk kunnen oplopen.
En ondertussen zit er in Arequipa een man met een typemachine die misschien al tientallen jaren oud is.
Geen software-updates, geen abonnement op een clouddienst en geen melding dat een cartridge niet wordt herkend.
Wel een inktlint dat af en toe vervangen moet worden, papier en een mechaniek dat goed moet blijven functioneren.
Ik wil daarmee niet beweren dat een typemachine beter is dan een computer. Natuurlijk niet. Voor vrijwel al het moderne kantoorwerk is een computer veel praktischer.
Maar het laat wel zien dat iets wat wij als verouderd beschouwen, ergens anders nog een economische functie kan hebben.
Een apparaat hoeft niet modern te zijn om nuttig te blijven.
Een paar soles kunnen veel betekenen
Achter die typemachine zit voor mij nog een ander verhaal.
Tijdens mijn jaren in Peru zag ik veel mensen die met kleine werkzaamheden hun inkomen probeerden te verdienen. Straatverkopers, schoenpoetsers, mensen met eenvoudige eetkraampjes en ondernemers die vanuit een kleine werkplek hun diensten aanboden.
Soms ging het om bedragen die voor een toerist nauwelijks iets voorstellen.
Een paar soles voor een document. Een klein bedrag voor het poetsen van schoenen. Een bescheiden winst op iets wat op straat wordt verkocht.
Maar voor degene die het werk doet, zijn die bedragen onderdeel van het dagelijkse inkomen.
Daarmee moet uiteindelijk worden geleefd.
Huur betalen, boodschappen doen, kinderen verzorgen, familie ondersteunen en misschien ook nog zorgen voor een hond of kat die thuis op eten wacht.
Dat betekent niet dat iedere straatondernemer in armoede leeft of uitsluitend uit noodzaak werkt. Er zijn ook mensen die bewust zelfstandig ondernemen en trots zijn op hun vak.
Maar de economische werkelijkheid is voor veel Peruanen anders dan wij in Nederland gewend zijn. Een vast salaris, pensioenopbouw en financiële zekerheid zijn lang niet voor iedereen vanzelfsprekend.
Juist daarom kijk ik met respect naar mensen die iedere dag opnieuw proberen klanten te vinden en met hun eigen vaardigheden iets verdienen.
Die man met zijn typemachine verkoopt geen luxeproduct.
Hij verkoopt een dienst waar iemand op dat moment behoefte aan heeft.
En aan het einde van de dag telt hoeveel mensen van die dienst gebruik hebben gemaakt.
Midden tussen de historische gebouwen
Het Plaza de Armas van Arequipa is een van de bekendste plekken van de stad.
Rond het plein staan de kathedraal, de karakteristieke gebouwen van licht vulkanisch gesteente en de galerijen met hun bogen. Toeristen maken foto's, bezoekers zitten op bankjes en overal is beweging.
Het is een plek waar geschiedenis en dagelijks leven voortdurend door elkaar lopen.
Wie er voor het eerst komt, kijkt vooral naar de indrukwekkende architectuur. Dat begrijp ik heel goed, want het centrum van Arequipa is prachtig.
Maar wanneer je er langer woont, ga je ook op andere dingen letten.
Op mensen die iedere dag op dezelfde plek zitten. Op kleine ondernemers die hun vaste klanten kennen. Op beroepen die nauwelijks veranderen, terwijl de wereld eromheen steeds moderner wordt.
Zoals die straattypist. Zijn werkplek is geen monument en waarschijnlijk loopt het grootste deel van de bezoekers er zonder veel aandacht aan voorbij.
Toch vertelt hij iets over de stad wat je niet uit de gevels van de historische gebouwen kunt aflezen.
Hoe mensen werken, hoe ze elkaar helpen en hoe eenvoudige diensten een plaats houden in een samenleving die tegelijkertijd steeds digitaler wordt.
Geen museum, maar gewoon het dagelijks leven
Wat ik zo mooi vind aan Peru, is dat je er voortdurend dingen tegenkomt die je aan het denken zetten.
Niet alleen grote historische plaatsen, archeologische ontdekkingen of indrukwekkende landschappen, maar juist de kleine gebeurtenissen die zich midden op straat afspelen.
Een oude schoenpoetser die zijn borstels en schoencrème klaarzet. Een marktkoopvrouw die haar producten zorgvuldig uitstalt. Een man die op een bankje officiële documenten typt.
Het zijn geen voorstellingen die speciaal voor toeristen worden georganiseerd.
Het is gewoon werk. Dat is ook waarom ik zulke mensen niet als een soort levende museumstukken wil beschrijven. Een oude typemachine kan nostalgische gevoelens oproepen, maar voor degene die ermee werkt, gaat het waarschijnlijk vooral om klanten, inkomsten en een goede werkdag.
Of deze specifieke man zijn beroep uit plezier uitoefent, uit gewoonte of uit financiële noodzaak, weet ik niet. Ik heb hem dat destijds niet gevraagd.
Misschien had ik dat wel moeten doen. Want achter zo'n eenvoudige werkplek schuilt ongetwijfeld een persoonlijk verhaal.
Hoe lang werkt hij al met een typemachine? Heeft hij ooit overwogen om een computer aan te schaffen? Heeft hij vaste klanten? En hoeveel documenten typt hij op een gemiddelde dag? Vragen die ik nu graag zou stellen.
Het document vergeten, de typemachine niet
Het vreemde aan herinneringen is dat je soms precies vergeet waarvoor je ergens naartoe ging, terwijl een klein detail je jarenlang bijblijft.
Van ons bezoek aan het gemeentehuis weet ik niet meer welk document we nodig hadden.
Ik weet niet meer wat erop stond, voor welke procedure het bestemd was of wat we er uiteindelijk mee hebben gedaan.
Maar die oudere man op zijn bankje, met zijn mechanische typemachine, ben ik niet vergeten.
En toen ik hoorde dat ook in 2026 nog straattypisten in Arequipa werkzaam zijn, moest ik onmiddellijk weer aan die gebeurtenis denken.
In Nederland praten we over kunstmatige intelligentie, digitale overheidsdiensten en apparaten die steeds meer taken zelfstandig uitvoeren.
In Arequipa kun je ondertussen nog iemand tegenkomen die met een inktlint en een vel papier een paar soles verdient.
Dat is niet per definitie beter of slechter. Het is vooral een andere werkelijkheid, waarin moderne technologie en traditionele beroepen naast elkaar kunnen bestaan.
Misschien verdwijnt het beroep van straattypist uiteindelijk ook daar. Misschien nemen computers en digitale formulieren het laatste werk over.
Maar voorlopig is het nog niet zover.
En ergens in het centrum van Arequipa zit nog altijd iemand die een document kan maken zonder computer, zonder printer en zonder internet.
Het papiertje waarvoor ik kwam, ben ik allang vergeten. Maar die oude man op zijn bankje, met zijn typemachine en zijn inktlint, is me altijd bijgebleven.
Pierre André Leclercq, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons (helaas heb ik geen originele foto van mijzelf, dus dank Pierre)
1. https://www.muniarequipa.gob.pe/
