Midden in het historische centrum van Arequipa, tussen restaurants, winkels en drukbezochte terrassen, staat een oud houten huisje met drie stoelen. Het hout is verweerd, de constructie heeft duidelijk betere tijden gekend en toch wordt het nog altijd gebruikt. Hier worden schoenen gepoetst, zoals dat in Peru al generaties gebeurt. Terwijl het toerisme zich ontwikkelt en steeds meer mensen op sportschoenen rondlopen, blijven de schoenpoetsers hun vak uitoefenen. Wie zijn deze mannen, hoe verdienen zij hun geld en waarom houdt een ambacht dat op zoveel plaatsen vrijwel verdwenen is, juist hier nog stand?
📍 Locatie: Pasaje de la Catedral, Arequipa – Zuid-Peru
📖 Leestijd: circa 9 minuten
🏷️ Categorie: Dagelijks leven, cultuur & tradities
Een houten huisje tussen de terrassen
Wie door het historische centrum van Arequipa wandelt, komt vroeg of laat terecht in de Pasaje de la Catedral, vlak bij het Plaza de Armas. Het is een levendige passage met restaurants, winkels en terrasjes waar bezoekers even kunnen uitrusten van het wandelen door de stad.
De omgeving is behoorlijk toeristisch, maar dat maakt haar niet minder leuk. Je kunt er rustig iets drinken, mensen bekijken en genieten van de bedrijvigheid die bij het centrum van Arequipa hoort.
Al moet je daarvoor soms wel eerst een kleine hindernisbaan afleggen.
Voor verschillende restaurants staan medewerkers met menukaarten klaar om voorbijgangers naar binnen te lokken. Of je nu net gegeten hebt, alleen maar wilt wandelen of helemaal niet op zoek bent naar een restaurant, er is vrijwel altijd iemand die denkt dat je toch nog wel ergens trek in hebt.
Het bijzondere is dat veel van die restaurants volgens mij ongeveer hetzelfde aanbieden. Na de zoveelste menukaart vraag je je af of er misschien één grote keuken achter al die verschillende gevels verborgen zit.
Toch blijft het een gezellige omgeving waar ik graag even kwam.
En juist tussen al die terrassen, winkels en toeristische bedrijvigheid staat iets wat nauwelijks lijkt te veranderen: een oud houten schoenpoetsershuisje.
Drie stoelen en een eenvoudig bedrijf
Op mijn eigen foto is het huisje goed te zien. Een houten constructie met drie verhoogde stoelen, voetsteunen en een spiegel. Het hout is donker geworden, de verf is grotendeels verdwenen en het geheel heeft een uitstraling die je tegenwoordig nog maar zelden tegenkomt.
Het lijkt bijna een kleine kapperszaak uit een andere tijd, maar dan voor schoenen.
Wat mij vooral aanspreekt, is het ondernemerschap erachter.
Iemand heeft ooit besloten om hier een bedrijfje te beginnen. Er werden drie stoelen geplaatst, een houten constructie gebouwd en materialen aangeschaft om schoenen te kunnen reinigen en poetsen. Geen indrukwekkend winkelpand, geen dure inrichting en geen uitgebreide reclamecampagne.
Gewoon een plek waar klanten kunnen plaatsnemen en waar iemand met zijn handen zijn geld verdient.
Hoe oud dit specifieke huisje precies is, weet ik niet. Misschien staat het er al tientallen jaren. Misschien hebben verschillende schoenpoetsers er gewerkt en is het bedrijfje ooit van vader op zoon overgegaan.
Dat laatste zou me niet verbazen, maar zonder de geschiedenis van de eigenaren te kennen, blijft het een vermoeden.
Wat ik wel bijzonder vind, is dat het houten huisje er nog altijd staat en daadwerkelijk wordt gebruikt.
Terwijl winkels veranderen, restaurants nieuwe eigenaren krijgen en het toerisme zich voortdurend ontwikkelt, blijft hier een oud ambacht zichtbaar in het straatbeeld.
De lustrabotas van Peru
In Peru worden schoenpoetsers meestal lustrabotas of lustradores de calzado genoemd. Het is een beroep dat al lange tijd deel uitmaakt van het dagelijks leven in verschillende Peruaanse steden.
Je ziet ze niet alleen in Arequipa, maar ook in andere plaatsen waar pleinen, markten en drukke straten voldoende voorbijgangers trekken.
Sommigen werken vanuit een vaste plek met stoelen en voetsteunen. Anderen zijn mobiel en lopen met een houten kistje, borstels, doeken en schoenpoetsmiddelen door de stad.
Die mobiele schoenpoetsers kwam ik in Arequipa regelmatig tegen.
Ze hebben meestal niet veel nodig om hun werk te kunnen doen. Een paar borstels, verschillende kleuren schoencrème, doeken en een kistje waarin alles wordt opgeborgen. Vaak dient datzelfde kistje als voetsteun voor de klant.
Het lijkt eenvoudig, maar wie ooit een ervaren schoenpoetser aan het werk heeft gezien, weet dat er meer bij komt kijken dan even met een doek over een schoen wrijven.
Verschillende soorten leer vragen om verschillende behandelingen. Vuil moet worden verwijderd, de juiste crème moet worden gekozen en vervolgens wordt het leer zorgvuldig opgepoetst.
Een goede schoenpoetser weet precies hoe hij een paar doffe schoenen weer een verzorgde uitstraling kan geven.
Meer dan alleen schoenen poetsen
Vroeger hadden schoenpoetsers in veel steden ook een sociale functie.
Mensen gingen niet uitsluitend zitten om hun schoenen te laten verzorgen. Ze lazen een krant, bespraken het nieuws of maakten een praatje met de man die hun schoenen poetste.
Voor vaste klanten werd de schoenpoetser een vertrouwd gezicht.
Dat is ook niet zo vreemd. Wanneer je jarenlang op dezelfde plaats werkt, leer je de mensen kennen die regelmatig langskomen. Je weet wie haast heeft, wie altijd hetzelfde paar schoenen draagt en wie graag een gesprek aanknoopt.
Een schoenpoetsersstoel was daarmee soms ook een kleine ontmoetingsplek.
In Arequipa bestaat dat traditionele straatbeeld nog steeds, al is het beroep niet meer zo vanzelfsprekend als vroeger.
Volgens een bericht uit 2019 telde een plaatselijke vereniging destijds nog 85 erkende schoenpoetsers, terwijl dat er eerder 125 waren geweest. Dat laat zien dat het ambacht onder druk staat, ook al is het nog niet verdwenen.
Waarom worden er minder schoenen gepoetst?
De verklaring ligt voor een deel letterlijk aan onze voeten.
Waar vroeger veel mensen dagelijks leren schoenen droegen, zijn sportschoenen tegenwoordig niet meer uit het straatbeeld weg te denken. Ze worden gedragen naar het werk, tijdens het winkelen, op reis en zelfs bij gelegenheden waarvoor vroeger nette leren schoenen gebruikelijk waren.
En sportschoenen laat je nu eenmaal niet op dezelfde manier poetsen als klassieke leren schoenen.
Ik liep zelf meestal op Adidas. Niet bepaald het soort schoeisel waarmee je enthousiast plaatsneemt op een verhoogde houten stoel om je schoenen te laten glanzen.
Toch bleef ik regelmatig even kijken wanneer een schoenpoetser aan het werk was.
Niet omdat mijn schoenen een behandeling nodig hadden, maar omdat ik het handwerk mooi vond.
Het is een vak waarbij je direct resultaat ziet. Een paar schoenen dat er eerst stoffig en versleten uitziet, krijgt met geduld, ervaring en de juiste materialen weer een verzorgde uitstraling.
Daar kan ik waardering voor hebben, ook wanneer ik zelf geen klant ben.
Een ambacht dat van generatie op generatie kan worden doorgegeven
In Peru zijn veel kleine ondernemingen familiebedrijven. Winkeltjes, marktkramen, werkplaatsen en eetgelegenheden worden soms jarenlang door dezelfde familie gerund.
Het is daarom goed voorstelbaar dat ook binnen het schoenpoetsersvak kennis en gereedschap van de ene generatie op de volgende worden overgedragen.
Een jonge jongen kan het werk leren door mee te kijken, materialen aan te geven en uiteindelijk zelf schoenen te poetsen. Zo hoeft een ambacht niet uit boeken te worden geleerd, maar wordt het in de praktijk doorgegeven.
Dat betekent niet dat iedere schoenpoetser zijn beroep van zijn vader heeft geleerd. Sommigen beginnen zelfstandig, anderen zoeken het werk op omdat ze met beperkte middelen een inkomen willen verdienen.
Juist die lage investering maakt het beroep toegankelijk.
Een winkelpand huren is duur. Een bedrijf met personeel beginnen vraagt om kapitaal. Maar wie beschikt over een geschikte werkplek, wat gereedschap en de nodige vaardigheid, kan als schoenpoetser relatief eenvoudig zelfstandig werken.
Daar staat tegenover dat het inkomen afhankelijk is van het aantal klanten, het weer, de locatie en de vraag naar de dienstverlening.
Een eenvoudige onderneming betekent dus niet automatisch een gemakkelijk bestaan.
Een man die 74 jaar schoenen poetste
Dat het beroep een leven lang kan worden uitgeoefend, blijkt uit het verhaal van Jorge Martín Toledo Pinto, een schoenpoetser uit Arequipa.
In een interview uit 2019 werd beschreven dat hij al 74 jaar schoenen poetste. Een bijna onvoorstelbare periode waarin hij de stad zag veranderen, generaties klanten voorbij zag komen en zijn vak bleef uitoefenen.
Bedenk eens hoeveel schoenen iemand in zo'n lange loopbaan onder handen krijgt.
Hoeveel gesprekken hij voert, hoeveel mensen hij leert kennen en hoeveel veranderingen hij in het straatbeeld meemaakt.
De stad waarin hij begon te werken, zag er ongetwijfeld heel anders uit dan het Arequipa van vandaag.
Toch bleef de basis van zijn werk hetzelfde: schoenen reinigen, verzorgen en laten glanzen.
Dat soort verhalen vind ik bijzonder. Niet omdat het beroep spectaculair is, maar juist omdat het laat zien hoeveel geschiedenis er achter iets heel gewoons kan schuilgaan.
Een Pisco Sour tussen de menukaarten
Na een wandeling door het centrum is het natuurlijk prettig om ergens iets te drinken. En hoewel ik weinig behoefte had aan al die medewerkers die met menukaarten klaarstonden, heb ik in de Pasaje de la Catedral ook goede herinneringen aan de horeca.
Vooral aan BOCAU Restaurante Arequipa.
Ik maak normaal gesproken geen reclame voor restaurants of andere ondernemingen, maar wanneer ik ergens iets bijzonder goed vind, mag dat best gezegd worden.
En naar mijn persoonlijke smaak dronk ik bij BOCAU een van de beste Pisco Sours van Arequipa.
Dat is uiteraard geen officiële verkiezing en smaken verschillen, maar voor mij was het een uitstekende plek om even te zitten en te genieten.
Een Pisco Sour hoort voor mij bij Peru. De combinatie van pisco, limoen, suiker, eiwit en bitters lijkt eenvoudig, maar de juiste verhouding maakt een groot verschil.
Een goede Pisco Sour is fris, mooi in balans en heeft een zachte schuimlaag. Te zuur, te zoet of te veel alcohol, en het geheel is meteen een stuk minder aantrekkelijk.
Bij BOCAU hadden ze die balans naar mijn smaak uitstekend gevonden.
En terwijl je daar rustig zit, speelt het dagelijkse leven van Arequipa zich gewoon voor je ogen af.
Het oude en het nieuwe naast elkaar
Dat is misschien wel wat ik zo aantrekkelijk vind aan het centrum van Arequipa.
Je hoeft niet voortdurend een museum binnen te lopen of een historisch monument te bezoeken om iets van de stad te begrijpen.
Soms is het voldoende om ergens op een terras te zitten en om je heen te kijken.
Toeristen lopen met hun telefoons en camera's door de straten. Restaurantmedewerkers proberen klanten binnen te halen. Winkeliers wachten op bezoekers en mobiele verkopers zoeken hun weg door de drukte.
En ergens tussen al die bedrijvigheid staat een oud houten huisje waar nog steeds schoenen worden gepoetst.
Het contrast is groot, maar tegelijkertijd hoort alles bij dezelfde stad.
Het toerisme brengt nieuwe bedrijvigheid, terwijl oude beroepen blijven bestaan zolang er mensen zijn die van hun diensten gebruikmaken.
Misschien wordt het aantal schoenpoetsers kleiner. Misschien verdwijnen op termijn ook de vaste houten werkplekken.
Maar voorlopig zijn ze er nog.
En zolang dat zo is, blijft een stukje traditioneel straatleven zichtbaar dat op veel andere plaatsen al grotendeels verdwenen is.
Drie stoelen die meer vertellen dan je denkt
Toen ik de foto van het oude schoenpoetsershuisje maakte, dacht ik niet aan een uitgebreid verhaal over de geschiedenis van een beroep.
Ik zag vooral een verweerde houten constructie met drie stoelen die nog altijd werd gebruikt.
Juist dat vond ik bijzonder.
Iemand had ooit geïnvesteerd in een eenvoudige werkplek en jaren later stond die er nog steeds. Misschien zijn er inmiddels meerdere generaties schoenpoetsers voorbijgekomen. Misschien heeft het huisje verschillende eigenaren gehad.
Dat weet ik niet.
Maar het staat er, tussen de restaurants, winkels en terrassen van een stad die voortdurend verandert.
En terwijl bezoekers zich laten verleiden door menukaarten en Pisco Sours, wordt een paar meter verderop nog altijd met borstels, doeken en schoencrème gewerkt.
Niet iedere ondernemer heeft een modern kantoor, een website of een indrukwekkend bedrijfsplan nodig. Soms begint ondernemerschap met een paar stoelen, goed gereedschap en de bereidheid om iedere dag opnieuw aan het werk te gaan.
Drie oude houten stoelen, midden in Arequipa. Misschien vertellen ze wel meer over het dagelijks leven in Peru dan menig toeristische bezienswaardigheid.
