Er zijn plekken waarvan je vooraf denkt te weten wat je gaat zien. Het Titicacameer was er voor mij zo één. Natuurlijk wist ik dat het groot was, dat het hoog in de Andes lag en dat Peru en Bolivia het water delen, maar cijfers vertellen weinig wanneer je ergens boven de oever staat en probeert te bevatten hoeveel water er voor je ligt. Bergen verdwijnen in de verte onder enorme wolkenpartijen en tussen jou en de horizon ligt zoveel blauw dat het woord ‘meer’ ineens wat klein begint te klinken.
📍 Locatie: Titicacameer | Puno | Peru
📖 Leestijd: 7 minuten
🏷️ Categorie: Puno | Natuur | Verhalen uit Peru
Een zee op bijna vier kilometer hoogte
Het eerste bijzondere aan het Titicacameer is natuurlijk de plek waar het ligt. Het wateroppervlak bevindt zich gemiddeld rond 3.810 meter boven zeeniveau, midden op de Altiplano tussen Peru en Bolivia. SERNANP noemt Titicaca het hoogst gelegen bevaarbare meer ter wereld.
Toch zegt 3.810 meter pas echt iets wanneer je daar staat.
Op die hoogte verwacht je bergen, kale vlaktes, rotsen en misschien een klein bergmeer ergens tussen de toppen. Vervolgens kijk je uit over een wateroppervlak waarvan de andere kant op sommige plaatsen nauwelijks lijkt te bestaan.
Dat vond ik misschien wel het vreemdste aan Titicaca.
Je hoofd weet dat je naar een meer kijkt, terwijl je ogen iets anders vertellen.
Op heldere dagen verschijnt aan de horizon een lange donkere lijn van bergen en eilanden en kan het water diepblauw kleuren. Op een dag met veel bewolking, zoals op mijn foto's, wordt het beeld totaal anders. Wolken hangen laag boven de bergen, delen van de overkant verdwijnen en het water lijkt rechtstreeks over te gaan in de lucht.
Dan voelt Titicaca eerder als een binnenzee.
Hoe groot is groot?
Het meer heeft een oppervlakte van ongeveer 8.500 vierkante kilometer en bereikt een maximale diepte van ongeveer 283 meter.
Achtduizend vierkante kilometer is zo'n getal waar ik weinig mee kan wanneer ik ergens naar sta te kijken. Je begrijpt de omvang beter wanneer je bedenkt dat je vanaf verschillende plekken langs de oever simpelweg geen duidelijk overzicht van het hele meer kunt krijgen.
Titicaca bestaat bovendien uit baaien, schiereilanden, eilanden en uitgestrekte stukken open water. De grens tussen Peru en Bolivia loopt dwars door het meer, al zie je daar vanaf de oever vanzelfsprekend helemaal niets van.
Het water trekt zich weinig aan van landsgrenzen.
Wat je wel ziet, is hoe sterk het meer onderdeel is van het landschap. Dorpen liggen langs de oevers, landbouwgrond loopt op sommige plaatsen bijna tot aan het water en tegen de hellingen zie je terrassen en kleine percelen.
Dat vind ik aan mijn foto hierboven misschien nog wel mooier dan het water zelf.
Kijk rechtsonder.
Daar liggen akkers tegen de helling, met een paar eenvoudige gebouwen ertussen. Daarachter begint vrijwel onmiddellijk die enorme blauwe vlakte. Mensen wonen en werken hier dus letterlijk aan de rand van een van de bijzonderste meren ter wereld en voor hen is dat uitzicht gewoon onderdeel van iedere dag.
Water en landbouw op de Altiplano
De omgeving rond Titicaca wordt al duizenden jaren bewoond en landbouw speelt er ondanks de extreme hoogte nog altijd een belangrijke rol. Het klimaat rond het meer is bovendien iets gematigder dan je op bijna vier kilometer hoogte misschien zou verwachten, doordat zo'n enorme hoeveelheid water warmte opslaat en weer afgeeft.
Toch blijft het een hard landschap.
Overdag kan de zon op deze hoogte fel zijn en zodra die verdwijnt, daalt de temperatuur snel. Het weer kan eveneens in korte tijd veranderen. Een strakblauwe hemel en grote witte wolken kunnen elkaar hier prachtig afwisselen en juist daardoor ziet hetzelfde uitzicht er een paar uur later compleet anders uit.
Op mijn foto's zie je dat goed. Het water is rustig, terwijl boven de bergen enorme wolken ontstaan. Blauw, wit, grijs en donkere bergkammen wisselen elkaar af en geven het landschap een schaal die op een foto eigenlijk nauwelijks overkomt.
Je mist de kou.
Je mist de wind.
En vooral: je mist het gevoel van hoogte.
Een meer waar mensen letterlijk op wonen
Wie Titicaca zegt, komt natuurlijk al snel bij de Uros terecht. Hun drijvende eilanden zijn opgebouwd uit totora, het riet dat in de ondiepere delen van het meer groeit. SERNANP noemt de Uros-gemeenschappen en hun drijvende eilanden expliciet als onderdeel van het culturele landschap van het beschermde gebied.
Totora is veel meer dan bouwmateriaal voor een toeristische attractie. Het riet maakt deel uit van het ecosysteem en wordt traditioneel gebruikt voor onder andere eilanden, boten en andere toepassingen.
Toch wil ik van dit verhaal geen verhaal over de Uros maken.
Daar is genoeg over geschreven en bovendien doet dat het Titicacameer bijna tekort. Wie alleen de boot vanuit Puno naar de bekende drijvende eilanden neemt, ziet maar een klein stukje van een gigantisch gebied.
Juist vanaf hoger gelegen oevers kreeg ik zelf veel meer gevoel voor de werkelijke omvang.
Daar hoefde niets te gebeuren.
Gewoon kijken was genoeg.
Een beschermd landschap
Een deel van het Peruaanse Titicacameer valt sinds 1978 onder de Reserva Nacional del Titicaca. Het beschermde gebied beslaat 36.180 hectare en is bedoeld om de flora en fauna van het meer te beschermen en tegelijkertijd de traditionele leefwijze van de gemeenschappen rond het water te behouden. Sinds 1997 is het volledige Peruaanse deel van het meer bovendien erkend als een wetland van internationaal belang onder de Ramsar-conventie.
Het gebied herbergt een bijzondere verzameling planten en dieren die zich hebben aangepast aan het leven op grote hoogte. De uitgestrekte totoravelden spelen daarin een belangrijke rol als leef- en broedgebied voor vogels en andere dieren.
Een van de opvallendste bewoners van het ecosysteem is de Titicacakikker, een sterk aan het leven onder water aangepaste amfibie die uitsluitend in dit gebied voorkomt. Ook de Titicacafuut behoort tot de karakteristieke soorten van het meer. Het Peruaanse ministerie van Milieu noemt beide soorten binnen het unieke ecosysteem van Titicaca.
Dat zijn dingen die je vanaf een uitzichtpunt natuurlijk allemaal niet ziet.
Daar zie je vooral water.
Heel veel water.
De andere kant van dezelfde foto
Wat ik interessant vind aan Titicaca is dat bijna iedereen er iets anders zoekt.
Voor de één zijn het de Uros-eilanden, voor een ander Taquile of Amantaní. Sommigen komen voor de cultuur rond het meer en anderen willen vooral kunnen zeggen dat ze op het hoogst gelegen bevaarbare meer ter wereld hebben gevaren.
Zelf vond ik uiteindelijk het landschap minstens zo indrukwekkend.
Misschien juist doordat er op zo'n moment niets georganiseerd hoeft te worden. Geen toegangsbewijs, geen gids en geen boot die op een bepaald tijdstip vertrekt. Je kunt ergens langs de oever staan, naar het water kijken en proberen te begrijpen hoe een meer van deze omvang hier terecht is gekomen.
Bijna vier kilometer boven de oceaan.
Met landbouwgrond langs de oevers.
Bergen aan de horizon.
En daarboven een lucht die op de Altiplano soms minstens zoveel aandacht opeist als het landschap eronder.
Wanneer een meer een zee wordt
Een foto kan afmetingen gemakkelijk verkleinen. Op een beeldscherm past het hele uitzicht ineens binnen een paar centimeter en lijkt de overkant dichterbij dan hij in werkelijkheid is.
Daarom vind ik deze foto juist mooi.
Onderaan zie je nog iets herkenbaars: een boom, akkers, een huisje en een stenen muur. Dingen waarvan je de afmetingen ongeveer kent. Daarna begint het water en verdwijnt ieder gevoel voor schaal.
Pas helemaal aan de horizon komen de bergen weer terug.
Misschien is dat voor mij uiteindelijk het beeld van Titicaca dat het beste is blijven hangen. Geen boot, geen rieteiland en geen toeristische attractie.
Gewoon dat enorme wateroppervlak.
Je staat midden in de Andes, op een hoogte waar je lichaam iedere stevige wandeling onmiddellijk registreert, en kijkt uit over iets wat daar gevoelsmatig helemaal niet zou moeten liggen.
Een meer volgens de landkaart.
Een zee wanneer je ervoor staat.
SERNANP – Reserva Nacional del Titicaca
SERNANP – Titicaca National Reserve
