Wie voor het eerst naar Peru reist, neemt meestal een planning mee, met gereserveerde overnachtingen, een lijst van bestemmingen die absoluut bezocht moeten worden en een redelijk nauwkeurig idee van hoe de komende dagen eruit zullen zien. Dat lijkt allemaal heel verstandig, totdat je ontdekt dat een afspraak om tien uur niet noodzakelijk betekent dat er om tien uur ook iemand verschijnt, een winkel met vaste openingstijden toch gesloten kan zijn en een buschauffeur soms pas vertrekt wanneer hij daar zelf een goede reden voor ziet. Welkom in Peru, waar de klok gewoon doorloopt, maar niet iedereen daar evenveel waarde aan hecht.
📍 Locatie: Peru | Zuid-Peru
📖 Leestijd: circa 7 minuten
🏷️ Categorie: Peru | Cultuur | Dagelijks leven
Een afspraak is een begin
In Nederland betekent een afspraak om tien uur doorgaans dat iemand om tien uur aanwezig is, bij voorkeur een paar minuten eerder, zodat er nog even tijd is voor koffie voordat het gesprek begint. Kom je een kwartier te laat, dan stuur je meestal een berichtje met excuses en een verklaring waarom je onderweg vertraging hebt opgelopen, zelfs wanneer niemand daar eigenlijk om gevraagd heeft.
In Peru kan tien uur een heel ander begrip zijn, want hoewel er natuurlijk genoeg mensen zijn die hun afspraken keurig nakomen, ontdekte ik tijdens mijn jaren in Arequipa dat een afgesproken tijd soms eerder een richtlijn was dan een vaststaand gegeven. Je kon om tien uur klaarzitten, om kwart over tien nog eens op je horloge kijken en tegen halfelf voorzichtig beginnen te vermoeden dat de andere partij misschien een iets andere opvatting had over het begrip punctualiteit.
Dat was voor mij aanvankelijk behoorlijk wennen, want ik was gewend om afspraken serieus te nemen en mijn dagen enigszins te plannen, zeker wanneer er werk gedaan moest worden en andere mensen afhankelijk waren van wat er was afgesproken. Toch merkte ik gaandeweg dat ergernis weinig hielp en dat je met een beetje geduld meestal verder kwam, al moet ik erbij zeggen dat geduld nooit mijn meest ontwikkelde eigenschap is geweest.
Ahorita, een bijzonder rekbaar begrip
Een van de eerste Spaanse woorden waarvan ik dacht dat ik de betekenis inmiddels wel kende, was ahorita, een verkleinwoord van ahora, dat letterlijk 'nu' betekent en daardoor de indruk wekt dat iets vrijwel onmiddellijk zal gebeuren.
Wanneer iemand zei 'Ahorita vengo', ging ik er in het begin dan ook vanuit dat hij binnen enkele minuten terug zou zijn, maar na verloop van tijd ontdekte ik dat de betekenis nogal afhankelijk kon zijn van de persoon, de omstandigheden en vooral van wat diegene onderweg nog tegenkwam. Soms stond hij inderdaad vrijwel meteen weer voor mijn neus, terwijl het op andere momenten verstandig was om eerst zelf maar iets anders te gaan doen.
Het aardige is dat zo'n antwoord meestal helemaal niet bedoeld was om iemand aan het lijntje te houden, maar eenvoudigweg paste bij een wat lossere omgang met tijd, waarbij niet iedere minuut vooraf hoeft te worden vastgelegd. Voor iemand die graag duidelijkheid heeft, blijft dat natuurlijk een interessante uitdaging, want wanneer je vraagt hoelang ahorita precies duurt, loop je het risico dat je opnieuw hetzelfde antwoord krijgt.
De winkel die open is, behalve vandaag
Ook openingstijden konden voor verrassingen zorgen, vooral bij kleinere winkels en ondernemingen waar het dagelijkse leven en het werk nogal eens door elkaar liepen. Je kon voor een gesloten deur staan terwijl op een bord duidelijk vermeld stond dat de zaak al een halfuur open had moeten zijn, waarna een vriendelijke buurman je verzekerde dat de eigenaar heus wel zou komen.
'En un ratito', kreeg je dan te horen, wat zoveel betekent als over een klein poosje, maar net als ahorita weinig garanties biedt over de exacte duur van dat poosje.
Soms verscheen de eigenaar even later inderdaad, soms duurde het langer en soms bleek er gewoon iets anders tussengekomen te zijn dat op dat moment belangrijker was. Waar ik me in het begin vooral afvroeg waarom iemand dan überhaupt openingstijden op zijn deur zette, begon ik later te begrijpen dat een kleine winkel niet altijd volgens dezelfde regels functioneert als een Nederlandse supermarkt, waar de deuren opengaan zodra de klok het juiste tijdstip aangeeft.
Dat betekent natuurlijk niet dat je er altijd vrolijk van wordt wanneer je voor niets ergens naartoe bent gereden, maar het helpt wel wanneer je beseft dat je eigen verwachtingen niet noodzakelijk overal de norm zijn.
Een bus vertrekt wanneer hij vertrekt
Wie door Peru reist, ontdekt al snel dat het openbaar vervoer een verhaal op zichzelf is, want naast de uitstekende langeafstandsbussen met gereserveerde plaatsen en duidelijke vertrektijden zijn er ook lokale busjes waarbij het vertrek soms afhankelijk is van het aantal passagiers dat inmiddels een stoel heeft gevonden.
Je stapt in, ziet de chauffeur achter het stuur zitten en denkt dat je ieder moment kunt vertrekken, totdat blijkt dat er nog enkele lege plaatsen zijn en de chauffeur kennelijk niet van plan is om die ongebruikt mee te nemen. Terwijl hij zijn bestemming roept, stappen er mensen in en uit, wordt er over de ritprijs gesproken en ontstaat er achterin een gesprek waarvan je het begin hebt gemist, maar waar je voor je het weet toch bij betrokken raakt.
Het kan allemaal wat langer duren dan je had verwacht, maar tegelijkertijd gebeurt er tijdens zo'n rit vaak meer dan wanneer je in een comfortabele touringcar achter glas naar het landschap zit te kijken. Mensen vertellen waar je het beste kunt uitstappen, wijzen je op een markt die je anders voorbij zou rijden en vragen nieuwsgierig waar je vandaan komt, waardoor een eenvoudige verplaatsing soms ongemerkt een kleine kennismaking met het dagelijkse Peru wordt.
Al blijft het verstandig om niet direct na aankomst een belangrijke afspraak te plannen.
Waarom een vriendelijk ja niet altijd een bevestiging is
Tijdens het wonen en werken in Arequipa merkte ik ook dat een bevestigend antwoord niet altijd dezelfde betekenis had als ik eraan gaf, want wanneer je iemand vroeg of iets mogelijk was, kreeg je soms al snel een vriendelijk 'Sí, señor', terwijl later bleek dat er nog allerlei praktische problemen opgelost moesten worden voordat het daadwerkelijk kon gebeuren.
Dat hoeft niet te betekenen dat iemand bewust iets belooft wat hij niet kan waarmaken, want in het persoonlijke contact speelt beleefdheid een belangrijke rol en een directe weigering kan soms ongemakkelijker aanvoelen dan een optimistisch antwoord. Voor mij betekende dat vooral dat ik moest leren om anders door te vragen, niet alleen of iets kon, maar ook wanneer het zou gebeuren, wat ervoor nodig was en of we elkaar daarover werkelijk goed hadden begrepen.
Dat leverde niet altijd onmiddellijk meer duidelijkheid op, maar het voorkwam wel dat ik op basis van één enthousiast antwoord aannam dat alles al geregeld was.
Overigens zou het onzin zijn om te beweren dat alle Peruanen op deze manier met afspraken omgaan, want ik heb ook genoeg mensen ontmoet die uiterst punctueel waren en zich minstens zo konden ergeren aan vertragingen als ikzelf. Juist die verschillen maken het interessant, omdat je ontdekt dat cultuur geen vast lijstje met eigenschappen is, maar iets wat je in het dagelijkse contact voortdurend opnieuw leert begrijpen.
De kunst van het wachten
Wat me na verloop van tijd misschien nog wel het meest opviel, was dat wachten niet automatisch hetzelfde hoeft te zijn als tijd verspillen, terwijl we in Nederland nogal gewend zijn om iedere minuut een bestemming te geven en het liefst vooraf te weten wat we daarna gaan doen.
In Peru ontstonden sommige van de leukste momenten juist wanneer een planning onverwacht veranderde, wanneer een kort bezoek uitliep op een lang gesprek of wanneer iemand voorstelde om eerst samen iets te eten voordat we verdergingen met waarvoor we eigenlijk gekomen waren. Dat kon behoorlijk onpraktisch zijn wanneer er nog werk lag te wachten, maar het zorgde er ook voor dat ik mensen en situaties leerde kennen die nooit in mijn agenda hadden gestaan.
Natuurlijk heeft die lossere omgang met tijd ook nadelen, zeker wanneer je een onderneming runt, afhankelijk bent van afspraken of dringend iets geregeld moet krijgen, en ik ga dan ook niet beweren dat ik na enkele jaren plotseling veranderde in een man die overal rustig op bleef wachten. Daarvoor ken ik mezelf inmiddels goed genoeg, en waarschijnlijk zouden mensen die mij uit die tijd kennen daar ook hartelijk om moeten lachen.
Maar ik begon wel te begrijpen dat niet iedere vertraging een ramp is en dat een dag die anders verloopt dan gepland soms verrassend goed kan uitpakken.
Morgen is tenslotte ook een dag
Na jarenlang wonen en werken in Peru ben ik nog steeds iemand die graag weet waar hij aan toe is, die afspraken belangrijk vindt en die het prettig vindt wanneer mensen doen wat ze hebben beloofd, maar ik heb ook geleerd dat je jezelf behoorlijk in de weg kunt zitten wanneer je verwacht dat alles overal precies zo functioneert als je gewend bent.
Misschien zou Peru op sommige momenten best iets meer Nederlandse duidelijkheid kunnen gebruiken, terwijl wij in Nederland waarschijnlijk geen slechtere mensen zouden worden wanneer we af en toe wat minder gehaast waren en iets gemakkelijker accepteerden dat niet alles volgens plan verloopt.
Het mooiste zou natuurlijk een combinatie van beide zijn, al vermoed ik dat het organiseren daarvan in Peru enige tijd zou kunnen duren.
En mocht iemand je daar vertellen dat hij morgen langskomt, dan weet je in ieder geval dat er goede bedoelingen zijn, dat de volgende dag inderdaad bestaat en dat het misschien verstandig is om voor de zekerheid nog even te vragen hoe laat hij ongeveer denkt te komen.
Want in Peru is morgen ook een dag. Alleen weet niemand altijd precies hoe laat die begint.
¡Saludos!
Lauwrens
https://www.theculturefactor.com/
