Regelmatig zeggen mensen tegen mij: "Gefeliciteerd, je boek is klaar." Iedere keer glimlach ik even, want eerlijk gezegd weet ik het antwoord zelf nog steeds niet. Wanneer is een boek eigenlijk écht af?
Locatie: Nederland
Leestijd: 5 minuten
Categorie: Persoonlijk | Schrijven | Achter de schermen | Verder dan de Vulkanen
Een verhaal dat blijft veranderen
Het manuscript is geschreven. De foto's staan op hun plek. De cover is precies geworden zoals ik hem voor ogen had. De website is online en zelfs de verpakkingen waarin het boek straks wordt verstuurd liggen al klaar. Als ik alles zo op een rijtje zet, zou je zeggen dat het project is afgerond.
Toch ligt er op dit moment alweer mijn derde proefexemplaar op tafel.
Het verhaal staat zoals ik het wil vertellen. Toch zie ik tijdens het nalezen steeds weer kleine dingen die beter kunnen. Een zin die net iets soepeler loopt. Een woord dat twee keer te dicht bij elkaar staat. Of een spelfout waarvan ik me afvraag hoe die al die keren aan mijn aandacht is ontsnapt.
Iedere keer denk ik: dit is echt de laatste ronde.
En vervolgens sla ik de volgende pagina om.
Achter iedere bladzijde
Vroeger stond ik daar als lezer nooit bij stil. Ik kocht een boek, begon te lezen en ging ervan uit dat het eindresultaat gewoon af was. Inmiddels weet ik hoeveel werk er schuilgaat achter iedere bladzijde.
Schrijven is eigenlijk nog maar het begin. Daarna volgen het herschrijven, schrappen, opmaken, foto's controleren, papier kiezen, een cover ontwerpen en meerdere proefdrukken beoordelen.
Juist in die laatste fase word je als schrijver steeds kritischer. Je kent iedere zin bijna uit je hoofd. Daardoor vallen ineens dingen op die je eerder volledig hebt gemist. Soms is het een komma, soms een alinea en soms slechts één woord dat een zin nét iets sterker maakt.
Wanneer durf je los te laten?
Ik begin steeds beter te begrijpen waarom veel schrijvers zeggen dat een boek nooit echt af is.
Er blijft altijd wel een zin waarvan je later denkt: die had ik anders kunnen formuleren. Of een detail dat achteraf nóg iets mooier had gekund. Als je blijft zoeken, blijf je altijd wel iets vinden.
Toch komt er een moment waarop je moet durven loslaten.
Een boek hoeft niet perfect te zijn. Het moet vooral het verhaal vertellen dat jij wilde vertellen.
Dat besef groeide langzaam tijdens deze laatste correctieronde. De grote keuzes zijn allang gemaakt. De hoofdstukken staan waar ze moeten staan. De foto's vertellen het verhaal dat ik wilde laten zien. Wat overblijft zijn de laatste puntjes op de i.
Nog één laatste controle
Voor Verder dan de Vulkanen voelt het alsof dat moment nu heel dichtbij is.
Nog een paar kleine correcties, nog één laatste controle en dan is het tijd om het boek zijn eigen weg te laten gaan.
Misschien is dat uiteindelijk wel het moeilijkste van het hele schrijfproces.
Zolang het manuscript op mijn bureau ligt, kan ik nog iets veranderen. Zodra het boek verschijnt, is het verhaal niet langer alleen van mij.
Vanaf dat moment is het aan de lezer.
En eerlijk?
Dat vind ik misschien nog wel spannender dan de dag waarop ik de eerste zin schreef.
