Vraag aan tien mensen wie Machu Picchu ontdekte en de kans is groot dat negen keer de naam Hiram Bingham valt. De Amerikaanse historicus wordt al meer dan een eeuw genoemd als de ontdekker van de wereldberoemde Incastad. Maar klopt dat eigenlijk wel?
Wat mij betreft is het antwoord duidelijk: nee.
Hoe meer ik me in de geschiedenis van Peru verdiepte tijdens mijn vijf jaar in het land, hoe meer ik ontdekte dat het verhaal veel genuanceerder ligt. Sterker nog, ik ben ervan overtuigd dat Agustín Lizárraga de waardering verdient die hem al meer dan honderd jaar grotendeels is onthouden.
De naam die bijna niemand kent
Agustín Lizárraga was een Peruaanse boer die Machu Picchu al op 14 juli 1902 bezocht, negen jaar voordat Hiram Bingham er arriveerde. Volgens historische bronnen liet hij zelfs zijn naam achter op een muur van de ruïnes.
Toen Bingham in 1911 Machu Picchu bezocht, zag hij die inscriptie. In zijn eigen aantekeningen noteerde hij zelfs dat Agustín Lizárraga de ontdekker was.
Toch kent de wereld vooral één naam: Hiram Bingham.
Wereldberoemd is niet hetzelfde als ontdekken
Laat één ding duidelijk zijn. Ik ontken niet dat Hiram Bingham een belangrijke rol heeft gespeeld. Dankzij zijn expedities, zijn publicaties, Yale University en National Geographic leerde de rest van de wereld Machu Picchu kennen.
Maar dat maakt hem nog niet de eerste ontdekker.
Er is een groot verschil tussen iets ontdekken en iets wereldberoemd maken.
Dat verschil wordt naar mijn mening veel te weinig gemaakt.
Waarom krijgt Lizárraga zo weinig erkenning?
Die vraag heb ik mezelf vaak gesteld.
Misschien omdat Agustín Lizárraga geen professor was.
Misschien omdat hij geen universiteit achter zich had.
Misschien omdat hij geen internationale media tot zijn beschikking had.
Of misschien omdat de geschiedenis vaak wordt verteld door degenen die de middelen hebben om hun verhaal wereldwijd te verspreiden.
Feit blijft dat de naam van een eenvoudige Peruaanse boer langzaam naar de achtergrond verdween, terwijl de Amerikaan Hiram Bingham wereldwijd als ontdekker werd gepresenteerd.
Peru verdient een eerlijk verhaal
Tijdens mijn jaren in Peru merkte ik hoe trots Peruanen zijn op hun geschiedenis en hun cultuur. Ik begrijp daarom goed waarom veel mensen het jammer vinden dat Agustín Lizárraga zo weinig bekendheid heeft gekregen.
Voor mij gaat dit niet over nationaliteit.
Het gaat over eerlijkheid.
Wanneer iemand eerder op een bijzondere plek is geweest, verdient die persoon ook de erkenning die daarbij hoort.
Mijn mening
Ik heb enorm veel respect voor wat Hiram Bingham heeft betekend voor de internationale bekendheid van Machu Picchu.
Maar als we eerlijk naar de geschiedenis kijken, dan verdient Agustín Lizárraga veel meer aandacht dan hij tot nu toe heeft gekregen.
Voor mij is hij de man die eindelijk uit de schaduw moet stappen.
Niet omdat hij beroemd was.
Niet omdat hij een groot instituut achter zich had.
Maar omdat hij er eerder was.
En soms is het tijd om de geschiedenis opnieuw te vertellen, zodat ook de mensen die nooit wereldberoemd werden, eindelijk de waardering krijgen die ze verdienen.
Wie ontdekte Machu Picchu echt? Voor mij is het antwoord duidelijk: Agustín Lizárraga.
