Monte Sierpe – Het mysterie van 5.200 gaten in de Peruaanse woestijn

Ergens in de droge heuvels van Zuid-Peru ligt een merkwaardig spoor dat zich anderhalve kilometer door het landschap slingert. Duizenden gaten, zorgvuldig naast en achter elkaar gegraven, vormen een patroon dat vanuit de lucht nauwelijks te bevatten is. Niemand weet met zekerheid waarom mensen zoveel moeite deden om deze gaten aan te leggen. Waren het opslagplaatsen, een ingenieus landbouwsysteem of hadden ze een heel andere functie? In november 2025 kwamen archeologen met een verrassende nieuwe verklaring. Wat als deze mysterieuze berg ooit een gigantische boekhouding was?

📍 Locatie: Pisco-vallei | Regio Ica | Zuid-Peru
📖 Leestijd: circa 9 minuten
🏷️ Categorie: Peru | Geschiedenis | Archeologie


Een merkwaardig spoor door de woestijn

Wie vanuit Lima naar het zuiden reist, ziet het landschap langzaam veranderen. De drukte van de hoofdstad maakt plaats voor uitgestrekte zandvlaktes, droge heuvels en groene landbouwgebieden die als smalle linten tussen de bergen liggen.

In de omgeving van Pisco bevindt zich een van de merkwaardigste archeologische vindplaatsen van Peru.

Monte Sierpe, letterlijk vertaald Slangenberg, ligt aan de noordzijde van de Pisco-vallei, ongeveer 35 kilometer van de kust van de Stille Oceaan.

Op een heuvelrug bevindt zich een lange strook met duizenden gaten. Ze liggen in rijen naast elkaar en volgen de vorm van het landschap.

Van dichtbij lijken het eenvoudige kuilen in de grond. Maar wie de heuvel vanuit de lucht bekijkt, ziet iets dat nauwelijks natuurlijk kan zijn ontstaan.

Een indrukwekkend patroon van ongeveer 5.200 gaten strekt zich uit over een afstand van anderhalve kilometer.

Sommige gaten zijn omgeven door stenen, andere zijn rechtstreeks in de bodem uitgegraven. De meeste zijn ongeveer één tot twee meter breed en een halve tot één meter diep.

Wat vooral opvalt, is de regelmaat. De gaten liggen niet willekeurig verspreid. Ze zijn verdeeld in afzonderlijke groepen, met open ruimtes ertussen. Sommige groepen bevatten vrijwel evenveel gaten per rij.

Iemand heeft hier duidelijk volgens een bepaald plan gewerkt.

Maar welk plan?

De ontdekking vanuit de lucht

Monte Sierpe kreeg in 1933 internationale aandacht toen National Geographic luchtfoto's publiceerde die tijdens een expeditie boven de Andes waren gemaakt.

Op de foto's was een merkwaardig patroon zichtbaar dat zich als een lange band over de heuvels uitstrekte.

Voor onderzoekers vormde het een raadsel.

Waarom zou iemand duizenden gaten graven op een droge berghelling, ver van de grote nederzettingen?

Het aanleggen van zo'n complex moet enorm veel arbeid hebben gekost. De gaten moesten worden uitgegraven, stenen werden verplaatst en het geheel moest op een of andere manier worden georganiseerd.

Daarbij komt dat het terrein weinig geschikt lijkt voor gewone landbouw.

De heuvel is droog, het landschap rotsachtig en water is er nauwelijks beschikbaar.

Toch moet de plek ooit belangrijk genoeg zijn geweest om zoveel inspanning te rechtvaardigen.

In de loop van de twintigste eeuw ontstonden allerlei verklaringen.

Sommige onderzoekers dachten aan opslagplaatsen voor voedsel. Anderen opperden dat de gaten gebruikt werden om water op te vangen of gewassen te verbouwen. Er werd zelfs gedacht aan verdedigingswerken. Maar geen van deze verklaringen kon overtuigend worden bewezen.

Het mysterie bleef bestaan.

Wie heeft de gaten gegraven?

De archeologische vondsten wijzen erop dat Monte Sierpe waarschijnlijk werd aangelegd tijdens de Late Tussenperiode, ongeveer tussen 1000 en 1400 na Christus.

Dat was een tijd waarin verschillende regionale samenlevingen langs de Peruaanse kust een belangrijke rol speelden.

In de omgeving van Pisco en Chincha bestonden gemeenschappen die leefden van landbouw, visserij en handel.

De Chincha stonden bekend om hun uitgebreide handelscontacten. Ze beschikten over verbindingen langs de kust en met het Andeshoogland.

Later breidden de Inca's hun macht uit naar deze regio.

Archeologisch onderzoek suggereert dat Monte Sierpe ook tijdens de Incaperiode, tussen ongeveer 1400 en 1532, werd gebruikt.

De gaten waren dus mogelijk al aanwezig voordat de Inca's de streek onder hun controle brachten.

Dat roept een interessante vraag op. Hebben de Inca's een bestaand systeem overgenomen en aangepast aan hun eigen manier van bestuur?

Of werd Monte Sierpe gedurende verschillende perioden voor uiteenlopende doeleinden gebruikt?

Het antwoord ligt mogelijk verborgen in de bijzondere indeling van de gaten.

Een nieuwe ontdekking in 2025

In november 2025 publiceerde een internationaal team van archeologen een nieuw onderzoek naar Monte Sierpe in het wetenschappelijke tijdschrift Antiquity.

Onder leiding van archeoloog Jacob Bongers van de University of Sydney onderzochten de wetenschappers de vindplaats opnieuw.

Ditmaal gebruikten ze moderne technieken.

Met drones maakten ze gedetailleerde luchtbeelden van de volledige heuvel. Vervolgens bestudeerden ze de indeling van de gaten en namen ze bodemmonsters om te onderzoeken welke plantenresten daarin aanwezig waren.

De resultaten waren opmerkelijk.

De onderzoekers identificeerden minstens zestig afzonderlijke groepen gaten.

Binnen sommige groepen ontdekten ze terugkerende numerieke patronen.

Zo bestond een gedeelte uit negen opeenvolgende rijen met telkens acht gaten. Elders vonden ze rijen met zeven gaten en patronen waarin aantallen zich herhaalden.

Dat wees op een bewuste organisatie. Maar waarom zou iemand aantallen gaten zo nauwkeurig ordenen?

De onderzoekers begonnen zich af te vragen of het patroon misschien helemaal niet bedoeld was voor landbouw of wateropvang.

Misschien waren de gaten onderdeel van een systeem waarmee mensen goederen en hoeveelheden bijhielden.

De verrassende vondst in de bodem

De bodemmonsters leverden nog meer aanwijzingen op.

In verschillende gaten ontdekten de onderzoekers microscopisch kleine plantenresten, waaronder stuifmeel dat in verband kan worden gebracht met maïs.

Ook werden resten gevonden van planten die gebruikt konden worden voor het maken van manden en andere gevlochten voorwerpen.

Dat is bijzonder, omdat Monte Sierpe op een droge heuvel ligt waar dergelijke planten niet vanzelfsprekend groeien.

De onderzoekers vermoeden daarom dat sommige plantenresten door menselijke activiteiten op de plek terechtkwamen.

Misschien werden de gaten bekleed met plantaardig materiaal.

Of werden er manden en bundels met landbouwproducten in geplaatst.

Stel je voor dat handelaren hier aankwamen met maïs, andere gewassen of goederen uit verschillende delen van de regio.

De producten konden tijdelijk in de gaten worden gelegd, terwijl mensen de hoeveelheden controleerden en de goederen verdeelden.

Het is een mogelijkheid die verrassend goed aansluit bij de regelmatige indeling van het terrein.

Toch moeten we voorzichtig blijven.

De aanwezigheid van plantenresten bewijst niet automatisch dat alle gaten als opslagplaats werden gebruikt.

Het onderzoek levert aanwijzingen op, maar nog geen definitieve verklaring.

Een boekhouding zonder papier

Het meest intrigerende onderdeel van de nieuwe theorie heeft te maken met tellen en registreren.

De Inca's gebruikten geen schrift zoals wij dat tegenwoordig kennen. Voor het vastleggen van aantallen maakten zij onder andere gebruik van quipu's, ook wel khipu's genoemd.

Dat waren koorden met knopen, waarbij de positie en het soort knopen informatie konden vastleggen.

Met dit systeem konden hoeveelheden goederen, voorraden en andere administratieve gegevens worden geregistreerd.

De onderzoekers ontdekten dat de indeling van Monte Sierpe overeenkomsten vertoont met de numerieke organisatie van bepaalde quipu's.

Zou het mogelijk zijn dat de gaten zelf een soort registratiesysteem vormden?

Een systeem waarin aantallen niet werden vastgelegd met knopen in touwen, maar met goederen die in afzonderlijke gaten werden geplaatst?

De gedachte is opmerkelijk.

Een berghelling als een gigantisch administratief overzicht.

Geen papier, geen cijfers op een scherm en geen geschreven lijsten, maar duizenden kuilen die samen een overzicht vormden van hoeveelheden en uitwisseling.

De onderzoekers suggereren dat Monte Sierpe oorspronkelijk als plaats voor ruilhandel kan hebben gefunctioneerd.

Later zouden de Inca's het systeem mogelijk hebben gebruikt om goederen of belastingen in natura te registreren.

Het blijft een hypothese, maar wel een die verschillende archeologische aanwijzingen met elkaar verbindt.

Een handelsplaats tussen kust en Andes

De ligging van Monte Sierpe kan een belangrijke rol hebben gespeeld.

De Pisco-vallei vormde een verbinding tussen de kust en het Andeshoogland.

Lang voordat moderne wegen werden aangelegd, trokken mensen met goederen door de valleien en over bergpassen.

Producten uit verschillende landschappen werden uitgewisseld.

Aan de kust waren vis, zout en andere zeeproducten beschikbaar. In de valleien werden landbouwgewassen verbouwd, terwijl vanuit de hoger gelegen gebieden onder andere wol, dieren en andere producten konden worden aangevoerd.

De handel tussen deze gebieden was essentieel voor het dagelijks leven.

Monte Sierpe lag bovendien in een gebied waar verschillende routes samenkwamen.

Niet ver van de vindplaats bevinden zich andere belangrijke archeologische locaties, waaronder Tambo Colorado, een administratief centrum uit de Incaperiode.

Dat maakt de theorie van een handels- en registratiesysteem extra interessant.

Misschien kwamen hier mensen bijeen om producten uit te wisselen.

Misschien werden hoeveelheden gecontroleerd voordat goederen verder werden vervoerd.

En misschien dienden de afzonderlijke groepen gaten om verschillende soorten producten of hoeveelheden van elkaar te onderscheiden.

We weten het nog niet.

Maar de gedachte dat duizenden gaten onderdeel vormden van een georganiseerde economie geeft de vindplaats een heel andere betekenis.

Waarom juist zoveel gaten?

Een van de vragen die blijft bestaan, is waarom het systeem zo groot moest zijn.

Vijfduizend tweehonderd gaten vormen een indrukwekkend aantal.

Als ze werkelijk voor opslag of registratie werden gebruikt, moet Monte Sierpe een belangrijke functie hebben gehad binnen de regionale samenleving.

Maar waarom koos men voor een berghelling?

Waarom werden de gaten in afzonderlijke groepen aangelegd?

En waarom zijn sommige gaten voorzien van stenen wanden, terwijl andere dat niet zijn?

De nieuwe studie geeft mogelijke verklaringen, maar laat ook zien hoeveel vragen nog onbeantwoord zijn.

De open ruimtes tussen de groepen kunnen bijvoorbeeld hebben gediend als doorgangen, zodat mensen zich over het terrein konden verplaatsen.

De verschillende aantallen gaten per rij zouden een administratieve betekenis kunnen hebben gehad.

Maar het is eveneens mogelijk dat de aanleg gedurende langere tijd plaatsvond en dat verschillende gemeenschappen hun eigen delen toevoegden.

Ook de precieze betekenis van de numerieke patronen is nog niet vastgesteld.

Een overeenkomst met een quipu is interessant, maar vormt op zichzelf geen bewijs dat beide systemen op dezelfde manier functioneerden.

Juist daarom blijft Monte Sierpe een archeologisch raadsel.

Waarom kennen zo weinig mensen Monte Sierpe?

De Nazcalijnen zijn wereldberoemd.

Miljoenen mensen kennen de afbeeldingen van dieren en geometrische figuren die in de woestijn zijn aangebracht.

Monte Sierpe ligt eveneens in de droge kuststreek van Zuid-Peru, maar krijgt veel minder aandacht.

Dat is opvallend, want de schaal van het complex is indrukwekkend.

Het verschil zit waarschijnlijk voor een deel in de uitstraling.

De Nazcalijnen vormen herkenbare afbeeldingen die vanuit de lucht direct tot de verbeelding spreken.

Monte Sierpe bestaat uit gaten.

Wie er zonder voorkennis langsloopt, ziet mogelijk weinig meer dan een vreemde verzameling kuilen in de grond.

Pas wanneer je het volledige patroon vanuit de lucht bekijkt, wordt duidelijk hoe uitzonderlijk deze plek is.

En pas wanneer je de geschiedenis van de regionale handel, de Inca-administratie en de nieuwe archeologische ontdekkingen erbij betrekt, ontstaat een verhaal dat veel verder gaat dan de gaten zelf.

Het laat zien dat mensen in het oude Peru ingewikkelde systemen ontwikkelden om hun samenleving te organiseren.

Systemen die niet altijd passen binnen onze moderne ideeën over administratie, economie en handel.

Een mysterie dat nog lang niet is opgelost

Het onderzoek uit 2025 heeft Monte Sierpe opnieuw onder de aandacht gebracht.

De theorie van een eeuwenoud systeem voor handel en registratie biedt een interessante verklaring voor de regelmatige indeling van de gaten en de aangetroffen plantenresten.

Maar het mysterie is daarmee niet definitief opgelost.

Er is nog veel onderzoek nodig om te begrijpen hoe de plek precies werd gebruikt, wie de gaten aanlegde en waarom het systeem uiteindelijk werd verlaten.

Misschien ontdekken archeologen in de toekomst meer aanwijzingen die de nieuwe theorie ondersteunen.

Of misschien blijkt dat Monte Sierpe een functie had die we ons vandaag nog nauwelijks kunnen voorstellen.

Dat is juist wat archeologie zo boeiend maakt.

Een landschap dat op het eerste gezicht leeg lijkt, kan sporen bevatten van een samenleving die op een heel andere manier dacht en werkte dan wij.

Duizenden gaten in een berghelling kunnen meer vertellen over de organisatie van het oude Peru dan een indrukwekkend paleis of een groot standbeeld.

En ergens in de Pisco-vallei ligt dat bijzondere patroon nog altijd in de woestijn.

Een anderhalve kilometer lange herinnering aan mensen die eeuwen geleden iets bouwden waarvan wij de betekenis nog steeds proberen te begrijpen.

Misschien was Monte Sierpe geen raadselachtig monument, maar een van de grootste boekhoudingen die ooit in een berghelling werd aangelegd.

 

Antiquity – Wetenschappelijk onderzoek naar Monte Sierpe

Open wetenschappelijk onderzoek

University of Sydney – Nieuwe ontdekkingen over Monte Sierpe

Open artikel University of Sydney

Monte Sierpe in de Pisco-vallei in Peru, met duizenden door mensen gegraven gaten in lange rijen over een woestijnhelling.