In Zuid-Peru hoef je soms maar een straathoek om te lopen om te ontdekken dat er alweer iets te eten wordt aangeboden. Een karretje met grote pannen, een barbecue die meer rook produceert dan een gemiddelde schoorsteen of een vrouw die vanuit een paar plastic bakken complete maaltijden verkoopt. Restaurants hebben er genoeg concurrentie van, al beschikt die concurrentie meestal over aanzienlijk minder vierkante meters. En wie denkt dat streetfood alleen iets is voor toeristen die graag avontuurlijk eten, heeft het dagelijkse leven in Peru nog niet goed bekeken.
📍 Locatie: Zuid-Peru – Arequipa, Nazca, Moquegua, Tacna, Puno en Cusco
📖 Leestijd: circa 8 minuten
🏷️ Categorie: Eten & drinken | Het dagelijks leven in Peru
Een ontbijt waarvoor je geen stoel nodig hebt
In Nederland begint de dag voor veel mensen met een boterham en een kop koffie. In Zuid-Peru kan dat er behoorlijk anders uitzien. Wie ’s ochtends vroeg door een stad loopt, komt al snel de eerste verkoopkarretjes tegen. Grote metalen pannen staan op een gasbrander, broodjes liggen onder een doek en ergens tussen thermoskannen, plastic bekertjes en kleingeld probeert de verkoper overzicht te houden. Dat lukt meestal beter dan je op het eerste gezicht zou verwachten.
Een van de bekende ontbijtproducten is warme quinoa. Die wordt gekookt met water of melk, vaak met suiker, kaneel en andere ingrediënten. Daarnaast zijn er avena, een warme havermoutdrank, en emoliente, een kruidendrank die onder meer met gerst en verschillende planten wordt bereid.
Zo’n ontbijtkarretje is soms nauwelijks groter dan een flinke kinderwagen, maar er zit genoeg in om een hele stoet voorbijgangers van ontbijt te voorzien. Mensen stoppen, bestellen iets warms, rekenen af en verdwijnen weer tussen het verkeer. Sommigen drinken hun beker ter plaatse leeg, anderen nemen hem mee. Al blijft het een kunst om met een volle plastic beker door een drukke Peruaanse straat te lopen zonder de helft over je handen te krijgen.
Vooral in Arequipa, Puno en Cusco, waar de ochtenden fris kunnen zijn, is zo’n warme drank een aangenaam begin van de dag. De vaste klanten hebben meestal weinig woorden nodig. De verkoper weet wat ze bestellen, hoeveel suiker erbij moet en of er nog een broodje gewenst is.
Een klein dagelijks ritueel. Zonder menukaart, reservering of de vraag of alles naar wens is.
Een restaurant zonder voordeur
Naarmate de ochtend vordert, verandert het aanbod. De ontbijtkarretjes verdwijnen en andere verkopers nemen hun plaats in. Gekookte maïskolven, gevulde aardappelen, tamales, fruit en broodjes verschijnen. En natuurlijk pannen waarvan je soms pas na een tweede blik begrijpt wat erin zit.
Soms helpt vragen.
Soms ook niet.
Een complete keuken hoeft in Peru niet veel ruimte in te nemen. Een gasfles, brander, een paar pannen en een werkblad zijn vaak voldoende. Sommige verkopers hebben een verrijdbaar karretje, anderen bouwen iedere dag opnieuw hun restaurant op met een tafel, parasol en een paar plastic stoelen.
Die stoelen betekenen overigens niet dat je rustig zit. Het verkeer rijdt vlak langs je heen, voetgangers wurmen zich tussen de tafeltjes door en ondertussen probeert iemand met een enorme zak boodschappen nog ergens tussendoor te komen.
Toch past het.
In Peru past uiteindelijk opvallend veel op een paar vierkante meter.
Het eten is vaak eenvoudig, maar dat zegt weinig over de smaak. Iemand die al jaren iedere dag hetzelfde gerecht klaarmaakt, heeft behoorlijk wat gelegenheid gehad om het recept onder de knie te krijgen. Wie slechte aardappelen verkoopt, merkt dat vanzelf wanneer de klanten naar het volgende kraampje verdwijnen. Daar is geen klantenonderzoek voor nodig.
Voor veel Peruanen is eten op straat geen culinaire ontdekkingstocht, maar gewoon praktisch. Onderweg naar het werk, tijdens een pauze of aan het einde van de dag koop je iets wat snel klaar is en niet veel kost. Soms een kleine snack, soms een maaltijd waarna het begrip ‘kleine snack’ definitief niet meer van toepassing is.
Arequipa en de geur van houtskool
Tegen de avond verandert de straat opnieuw. De pannen met warme ontbijtdranken zijn verdwenen en grills en frituurpannen nemen hun plaats in. De geur van houtskool, gebakken aardappelen en gekruid vlees trekt door de straten, vermengd met de uitlaatgassen van auto’s en bussen.
Niet iedere geur hoeft tenslotte uit de keuken te komen.
Een van de bekendste gerechten zijn anticuchos: stukjes gemarineerd runderhart aan spiesen, geroosterd boven houtskool. Voor iemand die bij het woord hart onmiddellijk aan een medische afdeling denkt, klinkt dat misschien niet bijzonder aantrekkelijk.
In Peru denken ze daar anders over.
Het vlees wordt gemarineerd en tijdens het grillen regelmatig gedraaid. Vaak krijg je er een aardappel en een pittige saus bij. Na de eerste hap is het woord ‘hart’ meestal ook een stuk minder belangrijk geworden.
En dan zijn er de picarones. Wie ze voor het eerst ziet, denkt misschien aan oliebollen die onderweg een andere vorm hebben gekregen. Het zijn gefrituurde deegringen waarin onder meer pompoen en zoete aardappel worden verwerkt.
De verkoper vormt met de handen een ring van het zachte deeg en laat die rechtstreeks in de hete olie glijden. Even later komt hij goudbruin weer boven. Daar gaat een flinke scheut zoete siroop overheen.
Lekker, maar servetten zijn geen overbodige luxe. Vooral niet wanneer je daarna nog van plan bent je telefoon te gebruiken.
Wie daarna nog ruimte heeft, kan in Arequipa terecht voor queso helado. De naam betekent letterlijk bevroren kaas, maar met kaas heeft het dessert weinig te maken.
Waarom het dan zo heet, is een uitstekende vraag om tijdens het eten te stellen.
Een bekertje, een lepeltje, wat kaneel erover en je kunt weer verder.
De aardappel als oplossing voor bijna alles
Dat aardappelen in Peru belangrijk zijn, zal niemand verbazen. Wie een paar dagen door het land reist en nog geen aardappel heeft gezien, heeft waarschijnlijk vooral uit het raam van zijn hotelkamer gekeken.
Neem de papa rellena, een gevulde aardappel die er van buiten tamelijk onschuldig uitziet. De aardappel wordt gekookt en gepureerd en gevuld met bijvoorbeeld gehakt, ui, ei, olijven en kruiden. Daarna wordt het geheel goudbruin gebakken.
Een stevige hap die gemakkelijk mee te nemen lijkt.
Tot de vulling tijdens het eten besluit een eigen weg te zoeken.
Daarnaast is er choclo con queso: gekookte maïs met een stuk verse kaas. De maïskorrels zijn opvallend groot, stevig en minder zoet dan de maïs die wij gewend zijn. Vooral in de Andes kom je deze combinatie tegen, bij markten en langs plekken waar reizigers stoppen.
Maïs. Kaas.
Klaar.
Niet ieder goed idee heeft zes ingrediënten en een saus nodig.
En natuurlijk is niet alles wat op straat wordt verkocht eeuwenoud of traditioneel. Salchipapas, friet met plakjes worst en verschillende sauzen, zijn minstens zo populair.
Ook Peruanen houden gewoon van friet.
Sommige culinaire overeenkomsten tussen landen zijn geruststellend eenvoudig.
Onderweg door het zuiden
Tussen Nazca, Arequipa, Moquegua en Tacna liggen flinke afstanden. Lange stukken woestijn worden afgewisseld door kleine nederzettingen en steden waar het verkeer zich verzamelt rond markten en busstations.
En waar reizigers zijn, is eten.
Bij busstations staan verkopers met manden broodjes of tamales. Elders wordt vanuit een piepkleine keuken een maaltijd verkocht die meteen mee kan. Buschauffeurs, vrachtwagenchauffeurs, marktkooplieden en reizigers moeten tenslotte allemaal eten. Liefst voordat de bus besluit dat de pauze lang genoeg heeft geduurd.
In Tacna kom je bijvoorbeeld marraqueta tegen, brood met een knapperige korst. Verder landinwaarts veranderen de gerechten weer. Rond Puno en het Titicacameer zijn warme dranken en stevige maaltijden prettig wanneer de temperatuur begint te dalen.
Ook humitas zijn vertrouwd in de Andes. Ze worden gemaakt van gemalen maïs, in maïsbladeren verpakt en daarna gestoomd of gekookt. Ze kunnen zoet of hartig zijn en zoals bij zoveel gerechten is geen enkele versie precies hetzelfde.
Dat maakt bestellen eenvoudig.
Wat minder eenvoudig is, is voorspellen wat je precies krijgt.
In Cusco en de Heilige Vallei is de invloed van het toerisme moeilijk te missen. Maar loop een stukje weg van de straten waar de menukaarten in vier talen buiten staan en het gewone dagelijkse eten is er nog steeds. Mensen halen iets op de markt, kopen onderweg iets warms of nemen een broodje mee voor de reis.
Wie alleen rond de bekende pleinen eet, ziet maar een klein deel van wat er werkelijk gegeten wordt.
En betaalt waarschijnlijk ook iets meer voor dat kleine deel.
De mensen achter het karretje
Achter iedere pan, grill of verkooptafel staat iemand die vaak al uren bezig is voordat de eerste klant verschijnt.
Ingrediënten worden gekocht, groenten gesneden, vlees voorbereid en dranken gekookt. Daarna moet alles naar de verkoopplek worden gebracht. Aan het einde van de dag gaat dezelfde onderneming weer de andere kant op.
Geen grote keuken, geen magazijn en meestal ook niemand van personeelszaken.
Sommige verkopers staan jarenlang op dezelfde plek. Hun klanten weten precies wanneer ze er zijn en wat er te koop is. Een bestelling hoeft soms nauwelijks uitgesproken te worden.
Zo’n kraampje wordt vanzelf meer dan alleen een plaats om iets te eten. Er wordt gepraat, nieuws uitgewisseld en verteld wat er in de buurt gebeurd is. Wie iedere dag op dezelfde straathoek staat, krijgt behoorlijk wat mee.
Waarschijnlijk meer dan verstandig is.
En als het eten goed is, komen de klanten morgen gewoon terug.
En hoe zit het met de hygiëne?
Over streetfood schrijven zonder het over hygiëne te hebben zou wat al te gemakkelijk zijn.
Een straatkraampje heeft nu eenmaal niet dezelfde voorzieningen als een restaurant. Stromend water is niet altijd binnen handbereik, ingrediënten worden in bakken bewaard en soms staat zo’n complete keuken vrijwel naast het verkeer.
Stof en uitlaatgassen trekken zich helaas weinig aan van voedselveiligheid.
Dat betekent niet dat ieder kraampje onhygiënisch is. Er zijn straatverkopers die bijzonder netjes werken en restaurants waar je na één blik in de keuken liever weer naar het kraampje buiten loopt.
Zelf let ik vooral op hoe het eten wordt bewaard en of gerechten vers worden klaargemaakt. Staat vlees, saus of zuivel al langere tijd in de warmte, dan hoeft mijn nieuwsgierigheid niet zo groot te zijn dat ik alles wil proberen.
Avontuurlijk reizen is leuk.
De rest van de dag naast een toilet doorbrengen wat minder.
Een beetje opletten hoort erbij.
Dat geldt trouwens niet alleen in Peru.
Meer dan iets te eten
De Peruaanse keuken heeft inmiddels een grote internationale reputatie. Maar een flink deel van het dagelijkse eetleven speelt zich af op plekken waar niemand hoeft te reserveren en waar de presentatie op het bord geen onderwerp van discussie is.
’s Morgens staat er een vrouw met warme quinoa. Een paar straten verder worden gevulde aardappelen verkocht. Later verschijnen de grills met anticuchos en tegen de avond ruikt een halve straat naar houtskool.
Mensen komen, bestellen, betalen een paar soles en gaan weer verder.
Geen sterren, geen recensies en meestal ook geen bord dat groot genoeg is om er met saus een schilderij op te maken.
Gewoon eten.
Wat je onderweg tegenkomt, verschilt per plaats, tijdstip en streek. Het eten aan de kust is anders dan hoog in de Andes en ook tussen Arequipa, Tacna, Puno en Cusco bestaan verschillen.
Juist dat maakt het leuk. Je kunt honderden kilometers door Zuid-Peru reizen en telkens iets tegenkomen waarvan je denkt:
Wat is dát nu weer?
Terwijl degene die het verkoopt waarschijnlijk niet begrijpt waar je je zo druk over maakt.
Voor hem of haar is het gewoon eten.
En misschien is dat wel het aardige aan streetfood in Zuid-Peru. Je hoeft er geen culinaire ontdekkingstocht van te maken om iets bijzonders tegen te komen. Soms hoef je alleen stil te blijven staan bij een karretje, te kijken wat er in de pan ligt en te vragen wat het kost.
Al blijft het verstandig om ook even te vragen wat er precies in die pan ligt.
Liefst vóór je bestelt.